Ən son

Quran və tarix

22 Yanvar 2019 - 15:24

“Qurtuluş intizarı” məsələsi fəlsəfi və sosial tutum­lu bir mövzu olmaqla bərabər eyni zamanda islami və dini bir mövzudur. Bu mövzu Qurandan qaynaqlanır. Elə isə mövzuya müdaxilə edərkən Quranın cəmiyyət və tarixin inkişaf və dəyişməsi haqqındakı baxışlarını öyrənək.

Qurani-Kərimdə tarixdən mərifət və bilik mənbəyi və ibrət vəsiləsi olaraq söz açıldığı haqda şübhə yoxdur. La­kin ortaya suallar çıxır. Görəsən, Quran tarixi fərdi bir gerçək olaraq görür, yoxsa ictimai bir gerçək olaraq? Qurani-Kərim tarixdən sadəcə fərdlərin ömürləri və yaşayışları başqalarına ibrət olsun deyə bəhs etmişdir, yoxsa cəmiyyətlərin dərs almasını istəmiş və o bucaq altından əldə əsas götürmüşdür. Ən azı tarixin ictimai aspektini də nəzərə almışmı? İkinci fərziyyə doğru isə Quranda cəmiyyətin (fərdlərdən ayrı olaraq) özünə xas şəxsiyyəti, həyat dövrü, hətta şüur, idrak, vicdan, hiss, güc və qüdrəti olduğu başa düşülürmü? Və yenə, bu cəmiyyətlərə və ümmətlərə eyni qanun və sünnətlərin hakim olduğu anlaşıla bilərmi?

Bu mövzu üzərində geniş dayanmaq başqa bir incələməni tələb edir. Ancaq qısaca söyləyək ki, bu sualların üçünün də cavabı mümkündür (geniş məlumat üçün Əl-Mizan təfsiri, Təbatəbai, cild 4, səhifə 102, cild 7, səhifə 323, cild 8, səhifə 85, cild 10, səhifə 71-73)

Qurani-Kərim keçmiş ümmət və insanların həyatını, yaşayışını və aqibətini ibrət və xəbərdarlıq vəsiləsi olaraq sonradan gələn insanlara xatırladır:

“Onlar bir ümmətdirlər ki, gəlib keçmişlər. Onların etdikləri özlərinə, sizin etdiyiniz sizə. Onların etdikləri sizdən soruşulmaz”.

Quran dəfələrlə ümmət və insanların bir cəmiyyət kimi həyatı və məhdud həyat və fəaliyyətinin olmasından söz açmışdır:

“Hər ümmətin bir həyat müddəti vardır. Qədəri müəyyən olan müddəti sona çatdıqda bir an geriyə və bir an irəliyə aparılmazlar”. (Əraf surəsi 34-cü ayə, Nəhl surəsi 6-cı ayə)

Qurani-Kərim başıboş, qanunsuz və hesabsız iradələrin tarixin qədərini müəyyənləşdirdiyini qətiliklə rədd etməkdə və açıqca cəmiyyətlərə, dəyişməz və sabit qanunların hakim olduğunu təyin etməkdədir:

“Qabaqdakılar haqqında qərar verilən sünnətlərdən (yaradılış qanunları, vücuda gətirmə qanunları) başqa bir şey gözləyirsinizmi? Allahın sünnətlərinin yerini tu­tan heç bir şey olmaz və Allahın sünnətləri qəti olaraq dəyişməz”. (Fatir surəsi, 43-cü ayə)

Qurani-Kərim tarixə hakim olan qanunlar haqqında fövqəladə əhəmiyyəti olan bir nöqtəyə toxunur ki, o da aşağıdakılardan ibarətdir:

Cəmiyyətlər Allahın tarixə hakim qıldığı qanunlar­dan yararlanaraq öz əməl və davranışlarını yaxşı və pis etməklə aqibətlərini yaxşıya və pisə doğru nizamlayaraq dəyişə bilərlər. Yəni haqqında danışılan sünnətlər əməllər müqabilindəki bir qrup təsirlərdir. Müəyyən bir qrup sosial davranışlar təsiri də doğurmaqdadır. Elə buna görədir ki, tarix bir qrup dəyişməz və qəti qanunlarla idarə olunmasına baxmayaraq insanın rolu, hürriyyət və ixtiyarı kəskin olaraq ortadan qaldırılmayır.

Quranda bu sahədə bir çox ayə mövcuddur. Biz bun­lardan bir ayəni zikr etməyi kafi bildik: “Gerçəkdən, bir qövm öz nəfslərini (gedişatlarını) dəyişdirmədikcə, Allah onların qərar tutduğunu dəyiş-dir məz”. (Rəd surəsi, 11-ci ayə).


 

Mürtəza Mütəhhəri, “Mehdinin (ə.f) qiyamı” kitabından 10.