Ən son

Özünəyadlaşma sindromu

17 Yanvar 2019 - 21:05

Bu mərəz bəşəriyyətin bir çox fərdi və ictimai sorunlarının mənşəyidir.

Özünəyadlaşma hər bir insanda özünü müxtəlif formada biruzə verə bilər. Bu mərəzin bir növü də vardır ki, digərləri barəsində mühakimə yürüdən zaman üzə çıxır. Qısa deyim, özünəyadlaşma hər hansısa bir insan barədə mühakimə edərkən onun bütün potensialını, davranışlarını, rəftar-larını görməməzlikdən gəlib yalnız sənə münasibətdə olan davranışına, rəftarına fokslanmaqdır. Heygelin təbiri ilə desəm, “hər bir insanın dəyəri cəmiyyət üçün gördüyü işin dəyərinə bərabərdir” deyən şəxs özünəyadlaşmaya mübtəla olub.

Qabriel Marsel isə bu hala “varlıqda mənanın olmaması” adını verir. Məsələn, müəllim sinif otağını tərk edən kimi sənin zehnində canlanan ilk şey “müəllim gələn kimi ondan filan sualı soruşacağam”, “filan nəzəriyyəyə olunan iradın açıqlamasını istəyəcəm” və s. kimi suallar olur. Sən onun müəllim olması ilə yanaşı həm də bir övlad, bir ata, bir həyat yoldaşı olduğunu, özünəməxsus problemləri, arzu və istəkləri, ehtiyacları olan, hərdən də xəstələnən sənin kimi bir insan olduğu barədə heç düşünmürsən də. Sənin fokslandığın şey onun sənə münasibətdə olan davranışı və fəaliyyətidir.

Digərləri barəsində mühakimə yürüdərkən bizlər üçün önəmli olan onların rəftarını, fəaliyyətini, davranışlarını nəzərə almaqdır. Elə buna görə də mühakimə zamanı onların digər potensialları, digər tərəfləri bizim üçün heç bir önəm kəsb etmir.

Dəfələrlə olub ki, taksiyə mindikdə sürücüdən ilk növbədə gözlədiyimiz şey maşınının təmiz olması, yaxşı maşın sürməsi, sizi (100 metr oyan-buyanda deyil,) dəqiq təyin edilmiş ünvanda endirməsi, gediş haqqının münasib olması olub. Sürücü səni 200 metr kənarda endirdikdə heç düşünmüsənmi ki, uşağı ağır xəstədir, nəsə problemləri var deyə fikri dağınıqdır? İnanmıram ki, düşünəsən. Sənin üçün ən rahatı düşünmək yox mühakimə etmək, nahaq çıxarmağa çalışmaqdır. Qabriel Marselin təbiri ilə desəm, “metro bileti satan yalnız metro bileti satandır” deyən şəxs bu növ özünəyadlaşmaya mübtəla olub.

Buna görə də İmam Həsən (ə) Şamdan qandırılıb gələn Əli və övladları barədə nahaq mühakimə yürüdərək imamı təhqir edən kişiyə qarşı eyni rəftarı etmədi, ona yol yorğunu olduğunu, istirahətə ehtiyac duyduğunu və ona bu şəraiti yaradacağını bildirdi. Onu özü ilə aşna etməyə, özünə qaytarmağa çalışdı. Bacardı da.

Mən sizi başa düşməyə çalışıram, bu qədər kinin, aqresiyanın mənşəyini anlamaq istəyirəm. Bu qədər sadə. Hərdən özünüzə vaxt ayırın ki, özünüzə yadlaşmayasınız.

 

Bəhruz Camal