Ən son

İnsanlara xidmət etməyən alimin dəyəri yoxdur

12 Yanvar 2019 - 15:50

İslamın nəzərində insanın tam kamil surətdə inkişafı üçün iki məsələ çox mühümdür. Onlardan birincisi maariflənmə, elm, bilik, agahlıqdır. İkincisi – məsuliyyətdir.

Dünyaya nəzər salsaq, bugünkü mütərəqqi dünyada özünə yer tapmış universal fikir bundan ibarətdir ki, bəşər elmlənərək, maariflənərək və bununla bərabər məsuliyyətə malik olsa – inkişafa doğru gedəcək. Əksinə, geriyə getmənin səbəbi insanların nadanlığından, cahilliyindən və ya məsuliyyətsizliyindən olur.

Bilik əhlinin məqamı

Mübarək İslam dini 14 əsr bundan öncə bəşərə bu həqiqəti elan etmiş, insanlığa bu cümləni çatdırmışdır ki, ey insan, sən həm maariflənməlisən, həm də maariflənmədən irəli gələn məsuliyyətin olmalıdır. Dinimiz həmin o elmlə, o maariflənmə ilə birlikdə olan məsuliyyətin – bu ikisinin bir yerdə olduğu halda, alimin mürəkkəbini şəhidin qanından üstün sayır.Niyə? Çünki, bu mürəkkəb – şəhid qanı yetişdirən bir mürəkkəb olar. Yerlər və göylər, məsuliyyəti olan bilik əhlinə “bəh-bəh” deyər. Niyə? Çünki yer və göy elə bu məsuliyyəti olan agah insan üçün yaradılmışdır.

 

İslam məntiqində məsuliyyətli, agah olan insan bir qalaya bənzədilib. Bir qalaya ki, haqqın qorunması üçün heç cür alına bilməz və haqqın qorunmasında istisnavi funksiyaya, rola malikdir. İslam məntiqində məsuliyyətli bilik əhli bənzədilib sərhədçilərə. Amma nəinki dünya malının sərhədində dayananlara. Onların durumu – haqqın sərhədində dayananlara, haqla batilin arasındakı qırmızı xətlərdə dayananlara aiddir.

 

İslam məntiqində məsuliyyətli agah insanların Qiyamət günü şəfaətçi kimi çıxış etmək lütfünə imkan verilir. Onlar tək bu dünyada insanlara kömək edib, xidmət etməklə kifayətlənməzlər. Necə ki, onlar bu dünyada toplumu fiikrləşərlər, Uca Allah onlara Qiyamət günü – o ağır dəqiqələrdə də yenə insanlara, topluma xidmət etmək lütfünü nəsib etmişdir. Onalr insanlara şəfaət vermək kimi yüksək məqama sahiblənə biləcəklər.

Budur İslamın, əziz dinimizin elmə və insanın məsuliyyətinə münasibəti.

12000 TƏLƏBƏSI OLAN ALIMIN FACIƏSI

Bunun tam əksinə gələk. Bugünkü bəhsimizdə baxaq görək, biliyi olan, amma məsuliyyət daşımaq istəməyən insanlara aid mübarək İslam dinimizin fikri nədir?

Mübarək İslam dini məsuliyyətsiz bilik əhlini, məsuliyyətsiz agahları, məsuliyyətsiz alimləri ciddi qəbul etmir. Zamanımızda bir “mədəniyyət” yavaş-yavaş daxil olur topluma ki, bəzi hallarda adam haqqı deməyə utanar. Amma Quran məntiqində məsuliyyəti yerinə yetirməyən həmin o məsuliyyətsiz bilik əhli açıq-aşkar şəkildə kəskin pislənir.

 

Həzrət İmam Rzadan (ə) bir hekayə nəql edilir ki, insanın vücuduna çox güclü təsir edir. Hekayədə böyük bir savadlı alimdən söhbət açılır ki, on iki min tələbəsi var idi. O cümlədən, şəhid Saninin də söylədiyinə görə, bu adamın dərsinə 12000 adam gələrmiş. Amma dinimizin məntiqində o, itə bənzədilir. Niyə? Çünki, dinimiz istəyir fəsad törədən məsuliyyətsiz almin aqibəti bütün bəşəriyyət üçün açıqlansın ki, nəticə etibarilə bəşəriyyət bu bəhsdən, bu məsələdən ibrət dərsi götürsün. Sözügedən bu alimin yaşadığı toplumda da çox böyük hörməti var idi. Çox məşhur olan şəxslərdən imiş. Camaat ona bir alim kimi, bir savadlı insan kimi müraciət edərmiş. Camaat deyərmiş ki, bu adam hər şeyin zirvəsidir. Amma, həmin o alim fəsad, ədalətsizlik, bidətlər hökm sürən bir toplumda yaşayırdı. Bu toplumda insanların haqları pozulurdu. İnsanlar həm mənəvi, həm də fiziki işgəncələrə məruz qalırdılar.

 

Bir gün Musa peyğəmbərin (ə) ardıcılları bu qövmü, bu milləti xilas etmək üçün, bu millətə nicat vermək üçün onlara tərəf hərəkətə keçirlər. Onda bu yerlərin, bu toplumun zalım başçısı öz məğlubiyyətini hiss edir. Sonuncu hiyləyə əl atır. Zalımın yadına o alim düşür. O şəxs ki, hamı onu alim bilir, hamı onu dinin daşıyıcısı bilir, dinin simvolu bilir. Deməli, zalım başçı qərara gəlir bu alimin hörmətindən, bunun varlığından, bunun vücudundan öz mənfəəti üçün istifadə etsin. Gedir ondan istəyir, onun qarşısına tələb qoyur. Deyir, Musanın (ə) tərəfdarlarına nifrətini bildirmək üçün, öz qəzəbini bildirmək üçün get onları lənətlə. Özü də onları açıq-aşkar surətdə lənətlə.

 

Bu alim toplumda baş verən cinayətlərdən xəbərdar idi. Yəni, belə deyil ki, onun barədə deyələr ki, “yazığın xəbəri yox idi”. Bu “yazıq”ların adət üzrə hər şeydən xəbəri olur. Həm keçmişdə, həm də indi. Tarixdə belə qalıb ki, elə o alimin də xəbəri var idi vəziyyətdən. Onun həm baş verən fəsadlardan xəbəri var idi, həm ədalətsizlikdən xəbəri var idi, həm də insanların məruz qaldığı zülmdən xəbəri var idi. Həmin şəxs gecə başını qoyub yatanda, həmin vaxt camaat zülm çəkirdi. Camaatın iniltisi ucalırdı göylərə.

Bəli, onun Həzrət Musanın  (ə) ardıcıllarının gəlişindən də xəbəri var idi. Bilirdi kim gəlir. Bilirdi ki, gələn Allah Peyğəmbəri (ə) və onun qoşununun adamlarıdır. Amma həmin alim imtahanını vermir. O imtahanı ki, məsuliyyəti var idi, onu vermir və öz maddi xeyrini və mənfəətini daha üstün tutur. Öz İlahi məsuliyyətini yerinə yetirmir və zalım başçının sözünə əməl etməyə çalışır.

 

Bu alimin bir uzunqulağı var idi. Maraqlıdır ki, nəticədə həmin uzunqulaq bu alimdən qat-qat üstün məxluq çıxır. Alim öz uzunqulağına minir və bu lənətləri söyləmək üçün hərəkət edir. Lakin belə məsələlər də var ki, hətta heyvana da İlahi ilham verilə bilər. Alimin ulağına da İlahi ilham verilir ki, hərəkət etmə. Heyvan yerindən tərpənmir. Alim uzunqulağı nə qədər döyəcləyir ki, tez gedək, mən geçikərəm, birdən vaxtında mənə tapşırılan lənətləmə vəzifəsini icra etmərəm, bunlar da işlərini görər. Sonra məndən soruşular ki, niyə kecikdin? Onda durub deməyəcəyəm ki, uzunqulaq hərəkət etmirdi!

Hədislərdə deyildiyinə görə, axırda iş o yerə çatır ki, Allahın qüdrəti və inayəti ilə ulaq dilə gəlir və “alimə” deyir: “Vay olsun sənə! Məni niyə vurursan? Heç bilirsən hara getmək istəyirsən? İstəyirsən mənimlə birgə bir yerə gedəsən ki, orada Allahın Peyğəmbərinə (ə) və imanlı insanlara lənət edəsən!”. Burada artıq höccət tamam olur bu alim üçün. Əgər bu alim bu ana kimi bilmirdi nə baş verir, bundan sonra artıq bilməməyə heç bir imkanı qalmır. Özünü satmış bu “alim”, təkəbbüründən Allahın çox layiqli bu məxluquna o qədər zərbələr endirir ki, axırda uzunqulaq canını verir.

 

Nə üçün belə müqayisə?

Quran tam ciddiyətlə, çox açıqlıqla, birbaşa belə insanların və bu qəbildən olan digər insanların kimliyini göstərir. “Əraf” surəsinin 176-cı ayəsində deyilir ki, onun məsəli, bu alçaq xislətli insanın məsəli – itin məsəli kimidir. Ayənin izahında müfəssirlər belə söyləyir ki, yəni necə ki, ani ləzzətlər təşnəsi bir it həqiqətə fikir verməz və heç kim də o itdən narahat olmaz, çünki, it – itdir, bu kişinin də misalı eynilə həmin o itin misalı kimidir. Çünki, bu adamın malik olduğu bilik, onun malik olduğu elm, ona məsuliyyət vermədi. Onda vücudi dəyişiklik etmədi. O, sanki bir it kimi öz maddi məqsədlərinə doğru hərəkət etdi. Yəni, insan, iradəvi olaraq özünü bir itin vəziyyətinə sala bilir ki, ani ləzzətlərini ödəməkdən əlavə onu heç nə qayğılandırmır.

 

Allah rəhmət etsin Əllamə Təbatəbaiyə. Onun mübarək “Əl-Mizan” kitabında, 8-ci cildində bu məsələyə işarə olunur. İmam Baqirdən (ə) bu misalı gətirməkdə əsas məqsəd – bu alimin durumudur. Amma, bu təmsil, bu kinayə nəfsani meyilləri nəticəsində məsuliyyətdən uzaq düşən hər bir insana aiddir. İmam Baqirin (ə) mübarək buyuruşundan aydın olur ki, bu alimin həmin zalım hökmdara yaltaqlığı ucbatından, öz nəfsani meyillərinə uyması səbəbindən bərbad vəziyyətə düşməsini anlamaq öz yerində, amma bu misalın gətirilməsində əsas məqsəd – bütün insanlardır. Yəni nə? Yəni, çalışın bu alim kimi məsuliyyətdən qaçıb öz ani ləzzətləriniz üçün, öz dünyanız üçün, öz maddi mənfəətiniz üçün haqqı, həqiqəti tapdalamayın.

Bu, müqəddəs Quranın bu cür insanlara verdiyi birinci nisbətdir ki, itə bənzədir.

 

İkinci nisbət, onların kitablarla yüklənmiş uzunqulaqlara bənzədilməsidir. Quran, o alimləri ki, İlahi məsuliyyətdən qaçdılar və nəticə etibarilə topluma, insanlara ən böyük zərbə vurdular – onları uzunqulaqlara bənzədir. O uzunqulaqlara ki, kitabla yükləniblər. Amma, uzunqulağı nə qədər kitabla yükləyəsən, ən yaxşı kitabları, ən gözəl kitabları ona yükləyəsən – bu uzunqulaq bu kitablara əməl edən olmayacaq. Quran məntiqi “Cümə” surəsinin 5-ci ayəsində o bilik əhli barədə ki, onların malik olduqları məlumat onlarda əmələn təsir qoymur, praktik həyatlarında heç bir məsuliyyət vermir və onların insani məsuliyyətlərini, insani vəzifələrini yerinə yetirməyə sövq etmir – belələri üçün deyir ki, necə uzunqulağı nə qədər kitabla yükləyəsən, onun əməlində heç bir xeyri yoxdur, bunlar da o cür uzunqulaqlara bənzəyərlər. Yükləniblər, amma insanlara bunun nə xeyri?!

 

İNSANLARIN ƏN PISI KIMDIR?

Üçüncü misal ki, Quran məntiqindən irali gələrək, hədislərdə əksini tapır, belədir. Həzrət Əli (ə) bu növ insanları insanların ən pisi adlandırır. Həzərt Əlidən (ə) soruşurlar ki, şeytandan, firondan, Nəmruddan və yalandan özlərini müsəlmanların rəhbəri və başçısı elan etmiş batil hökmdarlardan sonra insanların ən pisi kimdir?

Hamı bilir ki, şeytandan o yanası yoxdur, firondan da o yanası yoxdur, Nəmruddan da o yanası yoxdur. Bunlarla bir səviyyədə olmağın pisliyi ilə bağlı camaat görünür əvvəlcədən maariflənib. İndi də Həzrət Əlidən (ə) istəyirlər öyrənsinlər ki, bunlardan və zalım hökmdarlardan sonra ən pis adam kimdir? Zalım hökmdarı bir az da izah edirlər hədisdə. Yəni yalandan özlərini müsəlmanların başçısı elan edərlər. Bunlar sözsüz insanların ən pisidir. Necə firon kimi, Nəmrud kimi, şeytan kimi. Bəs bunlardan sonra gələn ən pisi kimdir, deyə Əlidən (ə) soruşurlar. İmam Əli (ə) buyurur: “Toplumun fəsad törədən agahları, toplumun fəsad törədən bilikliləri”. Yəni, insanlar arasında bilikli olub və fəsad törədənlər. İnsanlar arasında agah olub, məlumatlı olub, maarifli olub, amma fəsad törədənlər – həmən o pislərdir. Bu, bir qrupdur ki, həqiqətləri gizlədər. Puç və batil məsələlərlə toplumun başını aldadar.

 

Bunların kimlər olduğunu İmam Əli (ə) çox gözəl izah edir. Bəli, bunlar həqiqətləri gizlədənlərdir. Bunlar puç və batil məsələlərlə toplumun başını qatanlardır. Onlar haqqında Allah Təala “Bəqərə” surəsinin 159-cu ayəsində buyurur: “Allah Təala və lənət edənlər, onlara lənət edərlər”. Kimlərə? O bilikli kəslərə ki, məsuliyyətli olmalı idilər.

 

Hər bir zərrə qədər biliyinə görə insanın məsuliyyəti var. Elmi dərəcəsinin hər bir zərrəsinə görə, o elmindən irəli gələn məsuliyyəti var insanın. Quran məntiqindən aydın olur ki, Allah Təala və lənət edənlər, o cür insanlara lənət edərlər ki, bilikli olarlar, məlumatları olarlar, amma həqiqətləri gizlədərlər və insanların başlarını puç və batil boş-boş şeylərlə qatarlar.Onlar Allahın və lənət edənlərin lənətinə nəinki layiqdirlər, birbaşa lənət olunurlar.

Bəli, aydın olur ki, bu alim kimilər həmişə var. Buradan aydın olur ki, insan son dərəcədə diqqətli olmalıdır, agah olmalıdır ki, ona bənzərlərdən olmasın.

 

Təmərküzləşmək üçün resept

Sonda təbərrük üçün böyük əxlaq ustadı, mərhum Ayətullah Behcətdən bir neçə praktiki tövsiyəyə toxunaq. Bu tövsiyələr insanı iblis lənətliyin vəsvəsələrindən qorumaq baxımından çox qiymətlidir. Sualların birində Ağa Behcətə müraciət edirlər ki, mən qərarlaşıram Allaha yaxınlaşmaqdan ötrü hansısa bir işləri görüm. Müəyyən müddətdən sonra əzmim süstləşir və məğlub oluram. Onun cavabında Ağa Behcət (r) söyləmişdir ki, bir dəqiqə fikrini cəmlə və bil Kimin hüzurundasan və həmin andan, həmin diqqət halından öz ixtiyarınla çıxma. Hiss et, Kimin hüzurundasan. Bilərəkdən o vəziyyətdən çıxma, qeyri-ixtiyarı çıxsan, əhəmiyyət vermə. Zaman-zaman yadına nəsə düşsə də, əhəmiyyət vermə, yenidən diqqətini cəmlə.

 

Başqa yerdə həmin sualın cavabında buyurulur ki, namazdan qabaq İmam Zaman ağaya (ə.f) təvəssül etmək çox kömək edir bu diqqətin təmərküzləşməsi prosesinə. Deməli, bir neçə mübarək yol var insana kömək etmək üçün.

 

Digər yerdə Ağa Behcətə sual verirlər ki, bir kəs istəyə riyadan uzaq olsun – nə etməlidir? Cavabında deyilir kamil əqidə ilə çoxlu halda təkrar etsin: «Lə həulə və lə quvvətə illə billəh» - “Allahdan başqa güc və qüvvət yoxdur”. Bunu çoxlu təkrar etsin. Bu, riyaya qarşı dərmandır.

Bir nəfər də Ağaya (r) sual edir ki, mən vəsvəsəlik rəzalətinə tutulumuşam, vasvasıyam. Hər bir şeydə çoxlu vəsvəsə edirəm. Zəhmət olmasa bizə xilas olmağın yolunu göstərəsiniz. Cavabında bir cümlə ilə Ağa buna məsləhət görür ki, çoxlu “təhlil” söyləmək – vəsvəsənin əlacıdır. Təhlil nədir? Təhlil, yəni “Lə iləhə illəllah” demək – “Allahdan başqa ibadət ediləcək bir məbud yoxdur” zikrini demək.

 

Allahım! Bizləri həqiqi ixlasda olanlardan qərar ver!

Allahım, bizləri elminə əməl edənlərdən qərar ver! Amin!


 

deyerler.org