Ən son

Müvazinəti necə saxlamalı?

31 May 2018 - 09:15

Deyəsən, müasir zəmanənin yeni mərəzinin işartıları görünməkdədir – mənəvi müvazinətdən çıxma mərəzi. Bu müvazinət adi müvazinət deyil, halbuki məğzi elə olduğu kimi qalır – yəni, sabit durumu saxlamaq, onu itirib yıxılmamaq. Bunu da həm fiziki cəhətlərə, həm də mənəvi-ruhi məqamlara aid etmək mümkündür.

Belə ki, əsas etibarilə sosial şəbəkələrdə dindarların müəyyən mənada müvazinətini itirməsini, özünə xas olmayan durumlara düşməsini arabir müşahidə etmək olur.

Belə bir sual yaranır: əgər insan müvazinətdən tez çıxırsa, yəni əldə etdiyi Allahın istədiyi müsbət mənəvi vərdişlərdən rahat çıxa bilirsə, onda niyə köhnə vərdişlərindən belə asanlıqla uzaqlaşmır, çıxmır?

İş burasındadır ki, köhnə vərdişlərdən uzaqlaşmamaq, onları tərk etməkdən daha asandır. Belə ki, insan adətən daxilən istəyir ki, elə hamı kimi olsun, başqalarından elə də çox fərqlənməsin. Düşünür ki, niyə mən xüsusi bir adam olmalıyam ki?! Qoy elə mən də hamı kimi gülüm, hamı kimi danışım, hamı kimi hərəkət edim və s. Təbii ki, burada söhbət açıq-aşkar haramlardan və yaxud Allah Təalanın xoşuna gəlməyən məsələlərdən getmir. Sadəcə orta statistik namaz qılan, oruc tutan, yalan danışmamağa, başqalarının haqqını basmamağa, ümumiyyətlə, pislik etməməyə çalışan, özünə diqqət edən, əməldə dinin buyuruşlarına riayət edən insan nəzərdə tutulur.

Əlbəttə ki, bu zaman həmin şəxs bütün bunları bir qayda olaraq dilinə gətirmir, hətta əksinə, başqalarına bu barədə vaxtaşırı öyüd-nəsihət dərsi də vermək iqtidarındadır. Amma bütün vücudu bunu ifazə edir ki, məndən əl çəkin, qoyun başımı aşağı salım, heç kimə maneçilik etməyim, adi bir müsəlmançılığımı edim, hamı kimi olum, hamı kimi yaşayım. Qısası, əksər adamlar, başqalarından çox fərqlənən, necə deyərlər "ağ qarğa" olmaq istəmir.

Belə adamların daxilində, təhtəlşüur səviyyəsində sanki bir dualizm mövcuddur. Bir tərəfdən özü-özünə hesabat verir ki, həqiqi dindar olmalıdır, hər bir məsələsi, hər bir hərəkəti, hətta düşüncə istiqamətləri də Allah bəyənən tərzdə olmalıdır və s. Digər tərəfdən isə, bütün bunları yerinə yetirmək üşün daxili tənbəllikdən xilas olmalıdır. Hansını ki, etmək ona çətin gəlir.

Ona görə də şüuraltı səviyyədə daha asan, daha az enerji sərfiyyatı tələb edən davranış və yaşam rejimini seçməyə üstünlük verir ki, bu da həmən o müvazinət məsələsində özünü göstərir.

Bu halda, adam belə ikili daxili aləm formatında bu düşüncələrdən hansına üstünlük versə, elə həmin həyat tərzi də dominantlıq edəcəkdir. Bu xüsusda, hinduların ibrətli bir hekayəsini (pritça) xatırlamaq yerinə düşür.

"Qoca bir hindu nəvəsinə bir həyat həqiqətini açır.

Hər bir insanın daxilində bir mübarizə gedir. Bu mübarizə iki canavarın davasına bənzəyir. Bir canavar pislikləri: paxıllıq, həsəd, eqoizm, ambisiya, ümidsizlik, yalanı təmsil edir. O biri canavar isə yaxşılıqların: sülhün, məhəbbətin, ümidin, həqiqətin, etibarın nümayəndəsidir.

Nəvə soruşur: bəs bu canavarlardan hansı qalib gəlir?

Qoca hindu gülümsəyərək deyir: o canavar həmişə qalib gəlir ki, hansını sən qidalandırır, yedirdirsən".

Əlbəttə ki, Allah yolunda olduqlarının iddiasında olan adamların mütləq əksəriyyəti bu hekayədə qeyd edilən mənfiliklərdən uzaqdırlar. Amma insan yaxşı düşünəndə, həm pislikləri, həm də yaxşılıqları tərənnüm edən o canavarların "xidməti siyahısına" nələri salmış olduğunun fərqinə varacaqdır.

Xülasə budur ki, bir tərəfdən mömin insan başa düşür ki, din nədir, iman nədir, Allah ondan nə gözləyir və s. Amma digər tərəfdən də özünə bu yolda çox da əziyyət vermək, çətinliyə salmaq istəmir. Yəni, bir balaca “layt”a bənzər, bir az çox da qatı olmayan versiyada qalmaq istəyi üstələyir.

Məsələn, onu əhatə edən şəraitə, vəziyyətə uyğun olaraq, və təbii ki, harama getməyərək, özünə müəyyən güzəştlər verməyə hazır olur. Bu, özünü virtual aləmdə, məsələn, feysbuk kimi yerlərdə daha çox büruzə verir. Yəni, artıq bəzilərimiz düşünür ki, heç ciddi, hansısa mənada bir qədər mühafizəkar müsəlman olmağa heç ehtiyac da yoxdur. Beləliklə, sosial mühitin ümumi aşınması bu və ya digər tərzdə dindara da təsir edir və hətta müəyyən məsələlərdə onu dinimizin qırmızı xətlərinə yaxınlaşdırır. Və artıq dindar Allahın razılığı olan məqamların yox, sadədəcə, Allahın qəzəbi olmayan məsələlərin axtarışına çıxır. Bu da, çox təhlükəli bir vektordur. Çünki bəzən “kitabdan-kitaba” salıb, “filan şey mütləq olaraq haram deyil ki!” iddiası ilə qırmızı xətlərə çox yaxınlaşır.

Bəli, bu zaman heç bir aşkar haram və ya günah iş görülmür, amma nəticədə ümumi islami ruhiyyəsi ziyan çəkmiş olur. İş burasındadır ki, belə bir halət lokal olaraq yalnızca bizim cəmiyyətimizdə getmir. Bəlkə də dünyanın bütün islami bölgələrində və ümumiyyətlə, müsəlmanlar yaşayan çox yerdə bu sürəc getməkdədir. Təbii ki, nəhayətdə bu da özünü dünya səviyyəsində müsəlmanların sosial və mənəvi vəziyyətində büruzə verir.

Bəs nə etməli?

Çalışıb, qırmızı xətlərdən uzaq olmalı.

İnsan özünə təlqin etməlidir ki, gərək Allahın razı olduğu işləri axtarsın, Onun rizası üçün çalışsın. Məkruhlardan uzaq olub, imkan daxilində müstəhəblərə yön alsın.

Ən əsası – sosial şəbəkələrdə özünü real həytadakı kimi məsuliyyətli aparsın.

 

deyerler.org