Ən son

Oruc və təqva

19 Avqust 2010 - 12:37

... Allahdan qorxun və Onun, həqiqətən, hər şeyi bildiyini anlayın!.( Bəqərə, 231)

İslam dinində təqva çox mü-hüm məsələlərdən biridir. Təqvanın mühümlüyünə sübutlardan biri budur ki, Allahın vəsiyyətidir. Allah-Təala buyurur:

“(Ey müsəlmanlar!) Biz sizdən əvvəl kitab verilənlərə də, sizə də Allahdan qorxmanızı tövsiyə etdik”. (Nisa surəsi, ayə 131)

Mərhum Məclisi "Səfinətül-Bihar"da bu məsələ haqqında yazır və onu "vəsiyyətül-camee" adı ilə araşdırır.

Böyük alimlərdən və ariflərdən biri öz ustadına deyir ki, “Mənə kamil, mükəmməl bir vəsiyyət bəyan et ki, onda heç bir nöqsan olmasın”. O ustad deyir:

(Səfinətül-Bihar, c.2, s.679)

“Mən də sənə Allahın əvvəldən axıradək nə qədər insan var, hamısına vəsiyyət etdiyini vəsiyyət edirəm”. Bundan sonra Nisa surəsinin 131-ci ayəsini oxuyur:

“(Ey müsəlmanlar!) Biz sizdən əvvəl kitab verilənlərə də, sizə də Allahdan qorxmanızı tövsiyə etdik”.

Sonra dedi:

“Dünyanın və axirətin xeyri də bir mətləbin altında cəmlənmişdir. O da təqvadır.”

Qurani-Kərimdə təqva və onun təsirlərini təsdiq edən bəzi ayələri qruplaşdıraraq diqqətinizə çatdırıram.

Birinci, Qurani-Kərim təqvanı əhəmiyyətli sayır:

 “Əgər səbr edib Allahdan qorxsanız, əlbəttə, bu, məqsədəmüvafiq (dəyərli) işlərdəndir”. (Ali-İmran surəsi, ayə 186)

İkinci, təqva qorunmaqdır:

“Əgər səbr edib özünüzü qorusanız (Allahdan qorxsanız), onların hiyləsi sizə heç bir zərər yetirməz”. (Ali-İmran surəsi, ayə 120)

Üçüncü, təqva köməkdir:

“Həqiqətən, Allah Ondan qorxub pis əməllərdən çəkinənlər və yaxşı işlər görənlərlədir”! (Nəhl surəsi, ayə 128)

Dördüncü, təqva çətinliklərdən  nicat və halal ruziyə çatma səbəbidir:

“Kim Allahdan qorxsa, Allah ona (hər çətinlikdən) bir çıxış yolu əta edər”. (Talaq surəsi, ayə 2)

Beşinci, təqva əməlisalehlikdir:

“Ey iman gətirənlər! Allahdan qorxun və doğru söz söyləyin!     (Əgər belə etsəniz, Allah) əməllərinizi islah edər...” (Əhzab surəsi, ayə 70-71)

Altıncı, təqva günahların bağışlanmasıdır:

“...Və günahlarınızı bağışlayar...” (Əhzab surəsi, ayə 71)

Yeddinci, təqva Allah məhəbbətinin səbəbidir:

“Şübhəsiz ki, Allah  müttəqiləri sevər”. (Ali-İmran surəsi, ayə 76)

Səkkizinci, təqva əməllərin qəbul olunmasının səbəbidir:

“Allah yalnız müttəqilərdən qəbul edər”! (Maidə surəsi, ayə 27)

Doqquzuncu, təqva izzətlənərək İlahi kəramətə çatmaqdır:

“Allah yanında ən hörmətli olanınız Allahdan ən çox qorxanınızdır (pis əməllərdən ən çox çəkinəninizdir)”. (Hucurat surəsi, ayə 13)

Onuncu, təqva öləndə müjdə verilməsinə səbəbdir:

“O kəslər ki, iman gətirmiş və pis əməllərdən çəkinmişlər . Onlara dünyada da, axirətdə də müjdə vardır”. (Yunus surəsi, ayə 63-64)

On birinci, təqva oddan nicatdır:

“Sonra Biz Allahdan qorxub pis əməllərdən çəkinənlərə nicat verəcəyik...” (Məryəm surəsi, ayə 72)

On ikinci, təqva Cənnətdə əbədilik səbəbidir:

“Rəbbinizin məğfirətinə və genişliyi göylərlə yer üzü qədər olan, müttəqilər üçün hazırlanmış Cənnətə tələsin”. (Ali-İmran surəsi, ayə 133)

Məsum imamlar da öz hədislərində insanları təqvaya dəvət etmişlər.

Həzrət Əli (ə) buyurmuşdur: "Allaha təqvalı olmaq qəlblərinizin dərmanı, bəsirət gözünüzün açılması, cismlərinizin xəstəliyinin şəfası, könüllərinizin fəsadının aradan qalxması və ruhunuzun pərvazlanmasıdır.

(Mizanül-hikmət, hədis 22411)

“Təqva pənah aparan üçün möhkəm bir ipdir”. (Yenə orada, hədis 22371)

“Təqva – səlahın, məsləhətin, xeyrin açarıdır”. (Yenə orada, hədis 22383)

“Ən möhkəm əsas təqvadır”. (Yenə orada, hədis 22335)

“Əgər təqvadan yapışsan, o səninlə Allah qarşısında bir vasitə və dərdli əzaba sipər olar”. (Yenə orada, hədis 22414)

“Təqva, ona əməl edənə qalxandır”. (Yenə orada, hədis 22373)

Peyğəmbər (s) Əbuzərə vəsiyyətində buyurur:

“Sənə Allahın təqvasını tövsiyə edirəm, təqva bütün işlərin başıdır”. (Yenə orada, hədis 22333)

Allah təqvalı olanlara axır saatlarında müjdə verəcək. İmam Əli (ə) buyurur: “İnsanlar oddan təqva vasitəsilə nicat tapacaqlar.”

Hədislərə əsasən deyə bilərik ki, təqva möminin çərçivəsi, insanların pənahgahı, insanın nicat yolu, dinin abadlığı, hidayət və kəramətin açarı, axirətin şərəfidir.

Təqva mövzusu o qədər genişdir ki, dediklərimiz onun cüzi hissəsidir. Quranda təqva haqqında olan ayələrin, eyni zamanda hədislərin çoxluğu bəhsin əhəmiyyətinə bir dəlildir.

Qurani-Kərim isə bunların hamısını bir cümlə ilə belə bəyan edir:

“Lakin təqva libası daha yaxşıdır (xeyirlidir)”. (Əraf surəsi, ayə 26)

Təqva insanın elə bir paltarıdır ki, həm dünyasıdır, həm axirəti, həm dünya şərəfidir, həm axirət şərəfi.

Bu hədislər və ayələr İslamda təqvanın nə qədər mühüm olduğunu göstərir.

İslamın əməli tərəfi olan fiqhdə təqvanın özünəməxsus yeri var. Misallarla buna işarə edirəm. İmamlığın şərti təqva və ədalətdir. Əgər imam-camaatın ədaləti və təqvası olmazsa, onun arxasında qılınan namaz batildir. Qazinin verdiyi hökmün o zaman etibarı olar ki, onun özünün təqvası və ədaləti olsun.

“Allah sizə ... insanlar arasında hökm etdiyiniz zaman ədalətlə hökm etmənizi əmr edir”. (Nisa surəsi, ayə 58)

Buyurur: “Qazinin hökmünün təqvası onun təqvasından asılıdır”.

Şəhadət vermək istəyirsənsə, bunun şərti də təqva ilədir.

“Ey iman gətirənlər! (Şahidliyiniz) sizin özünüzün, ata-ananızın, yaxın qohumlarınızın əleyhinə olsa belə, ədalətdən möhkəm yapışın, Allah şahidi olun! (Nisa surəsi, ayə 135)

Təqvasız insanın şəhadətinin heç bir etibarı yoxdur. Hətta buyurur: “Risalə yazan, mərcəyi-təqlid olmaq istəyən müctəhidin də müctəhidliyinin şərtlərindən ən əsası təqvadır.” Yəni əgər müctəhid olmağa elmi varsa, təqvası olsa, təqlid olunacaq.

"Öz nəfsini qoruyan, dinini mühafizə edən, həvəslərinə müxalif, Allahın əmrinə itaətkar olan fəqihə təqlid edin." (Mizanül-hikmət, hədis 17091)

İnsanda təqvanın olması müctəhidliyin şərtidir. Əgər təqvasına şübhən varsa, görürsən ki, təqvası yoxdur, təqlidin düzgün deyil.

Mərcəyi-təqlidlər arasından seçilən vilayəti-fəqihliyin şərti də təqvadır. Əgər onun təqvası olmasa, vilayəti süqut edəcək. Əgər vilayəti-əmr bir haram əmələ əncam verərsə, onun vilayəti imkansız olar. Gördüyünüz kimi, İslamda heç nəyə bundan böyük əhəmiyyət verilməmişdir. Buna görə də buyururlar: “Cümə namazında imam iki xütbə oxuyursa, hər iki xütbənin əvvəlində öncə insanları təqvaya dəvət etməlidir”.

"Ey camaat, həm sizi, həm özümü təqvaya dəvət edirəm."

Əgər xütbənin əvvəlində adamları təqvaya dəvət etməsə, ola bilsin ki, xütbələrinin nəsə çatışmamazlığı olsun. Hətta bəziləri bunu ehtiyat üçün bilirlər.

Sözümüzün əsası budur ki, təqva mərhələsi bəndəlikdən sonrakı mərhələdir. İnsan Allahın əmrinə itaət etdikdən sonra, fərq etməz, vacib və ya müstəhəb olsun, Allahın bizə buyurduğu nəhyləri etmədikdən sonra, burada haram, ya məkruhluğu fərq etməz, bir sözlə, Allaha ibadətdən sonra təqva hasil olur. İnsan haram edirsə, halalları yerinə yetirmirsə, vaciblərə əməl etmirsə, belə adam təqva sözünü dilinə gətirməməlidir. Elə ki, vaciblərin hamısını etdin, haramların hamısından çəkindin, bəndəliyini yerinə yetirdin, bunun nəticəsi kimi təqva hasil olacaq. Sizin də bildiyiniz ayələr bunu bizə göstərir. Quran oruc haqqında buyurur:

“Ey iman gətirənlər! Oruc tutmaq ... sizə də vacib edildi” (Bəqərə surəsi, ayə 183)

Burada belə bir sual yaranır. Nəyə görə? Oruc da ibadətlərin bir növüdür.

“(Bəlkə) Siz pis əməllərdən çəkinəsiniz! (Bəqərə surəsi, ayə 183)

Allah-Təala buyurur:

“Mən, həqiqətən, Allaham. Məndən başqa heç bir tanrı yoxdur”. (Taha surəsi, ayə 14)

“Mənə ibadət et və Məni anmaq üçün namaz qıl!” (Taha, 14)

Allaha ibadət et, namaz qıl ki, zikr tapasan. Zikr ibadətdən sonradır. Zikrin mənası odur ki, insan qəflətdən çıxmış və təqvaya çatmışdır. Həcc də belədir. Buyurur: "Həccə gedirsən. Ərəfata çatanda Allah sənə bir nur verir. O nur nə qədər ki, günah etmirsən səninlədir. Günah etdiyin gün o nur səni tərk edəcək. Həcc ibadətinin nəticəsi sənə nuraniyyət verilməsi, təqva əldə olunmasıdır. İbadət nəticəsində təqva insanda mələkə şəklini alır. Əgər buna nail ola bilmisənsə, artıq heç bir şey lazım deyil. Bundan sonra səninlə Allah arasında ustad - şagird münasibətləri yaranır. Bu mərhələyə qədər qazandıqların elm de-yildi. Öz vəzifə borclarını yerinə yetirirdin. Elm ondan sonradır ki, Allah sənə verəcək. Bəqərə surəsinin 282-ci ayəsində oxuyuruq:

“Allahdan qorxun! Allah (ehtiyacınız olan şeyləri) sizə öyrədir. Allah bütün işləri biləndir”! (Bəqərə surəsi, ayə 282)

Təqvalı olun ki, Allah sizə müəllim olsun. Təqvalı olun ki, ondan sonra O sizi şagirdliyə qəbul etsin.

Daha sonra müəllim kimi hansı vasitələrdən – Quran nazil edir, peyğəmbər göndərir və s. istifadə edirsə, Özü bilir. Allahın hidayəti də təqvadan sonra baş verir. Çünki Allahın Özü bir nurdur:

“Allah göylərin və yerin nurudur”. (Nur surəsi, ayə 35)

Sənin qəlbinə daxil etmək istədiyi kitab da nurdur:

“Biz sizə aydın bir nur endirdik”. (Nisa surəsi, ayə 174)

Biz sənə nazil etmişik – Nəyi? – nuru, özü də aydın nuru:

“Artıq Allah tərəfindən sizə bir nur və açıq-aydın bir Kitab (Quran) gəldi”. (Maidə surəsi, ayə 15)

Allah bu nur vasitəsilə hidayət edir:

“... onları ... zülmətdən nura çıxarar...”  (Maidə surəsi, ayə 16)

Allah-Təala buyurur ki, nazil etdiyim hər bir şey heç bir fərq olmadan bir nurdur. Nazil etdiyim bütün kitablar nurdur. Əgər Tövrat nazil etmişəmsə, o da nurdur:

“Şübhəsiz ki, Tövratı da Biz nazil etdik. Onda haqq yol və nur vardır”. (Maidə surəsi, ayə 44)

Buyurur: “Mən İncil nazil etmişəm, İncil də nurdur.”

“Ona içində haqq yolu və nur olan, ...İncili verdik”. (Maidə surəsi, ayə 46)

İsa (ə)-a İncilin, Musa (ə)-a Tövratın və Məhəmməd (s)-ə Quranın gəlməsi insanların nuraniyyətə daxil olması məqsədini daşımışdır. Bunğların hamısı Allah tərəfindən göndərilən nurlardır. Peyğəmbərin özü də, danışığı da nurdur:

“Ya Peyğəmbər! Həqiqətən, Biz səni (ümmətinə) bir şahid, bir müjdəçi və bir qorxudan kimi göndərdik!  (Biz səni) Allahın izni ilə Ona tərəf çağıran və nurlu bir çıraq olaraq göndərdik!” (Əhzab surəsi, ayə 45-46)

İndi Allah təqvalılara nə öyrədir, özü bilir. Fizika öyrədir, riyaziyyat öyrədir, kimya öyrədir, fiqh öyrədir, nə öyrədir? Allah-Təala buyurur: "Xeyr, bunların hamısını sən özün öyrənəcəksən. Mənim sənə öyrətdiyim isə qəlbinə salacağım nur olacaq. Bu nur sənə kifayət edəcək."

“(Ya Rəsulum! Əvvəlki peyğəmbərlərə vəhy nazil etdiyimiz kimi) sənə də beləcə əmrimizdən olan bir vəhy (möminlərə mənəvi həyat verən Quran) göndərdik. Sən (bundan əvvəl) kitab nədir, iman nədir bilməzdin. Lakin Biz onu bəndələrimizdən dilədiyimizi haqq yola qovuşdurmağımız üçün bir nur etdik. Sən (onunla insanları) düz yola yönəldirsən (İslam dininə dəvət edib haqqa qovuşdurursan)”. (Şura surəsi, ayə 52)

İmam Sadiq (ə) buyurub:

"Elm bir nurdur. Allah istədiyi bəndənin qəlbinə salar." (Mizanül-hikmət, hədis 20823)

"Elm öyrənməklə deyil, Allah Təbarəkə və Təala kimi hidayət etmək istəsə, o nuru onun qəlbinə daxil edər."

Möminlər imanları kamilləşəndə, bundan da kamil olmasını istəyəndə deyirlər:

“Ey Rəbbimiz! Bizim nurumuzu tamam-kamal elə və bizi bağışla”. (Təhrim surəsi, ayə 8)

Allah da onların cavablarında deyir ki, burada nigarançılığa heç bir əsas yoxdur. Sənə elə bir nur verəcəyəm ki, Cənnətin qapısına qədər hidayət edəcək:

“Ey iman gətirənlər! Allahdan qorxun və Onun peyğəmbərinə iman gətirin ki, (Allah) sizə Öz mərhəmətindən iki pay versin, sizə (qıl körpüsü üstündə) getməyiniz üçün nur bəxş etsin və sizi bağışlasın. Allah bağışlayandır, rəhm edəndir!” (Hədid surəsi, ayə 28)

Mənim verdiyim nur Qiyamətə qədər səninlə olacaq.

Allah-Təala hər insana belə nuru bəxş etmir. Nə alimlik, nə müctəhidlik, nə də başqa şeylər insanda nuraniyyət yaratmır. Əgər təqvalı olduğuna görə Allah sənə nur bəxş edibsə, nuraniyyət kəsb etmisən. Əgər verilməyibsə, onların heç biri səndə nuraniyyət yarada bilməz:

“Allah bir kəsə nur bəxş etməsə, onun nuru olmaz”. (Nur surəsi, ayə 40)

Amma ona elə gəlir ki, nuru var. Şeytan onu aldatdığına görə elə bilir nuranidir. Allah buyurur ki, Mənim verdiyim nur beşgünlük, ongünlük nur deyil. Mən Özüm bu nuru müdafiə edəcəyəm və bu nur həmişəlikdir.

Onlar Allahın nurunu ağızları  ilə söndürmək istəyirlər. (Tövbə, 32)

Allahın nurunu aradan aparmağa çalışırlar. Amma heç vaxt bu nuru aradan getməyə qoymayacaq. Allah bu nuru sənə veribsə, Qiyamətə qədər səninlə olacaq. Hədid surəsinin 12-ci ayəsində buyurur:

“O gün (qiyamət günü, ya Peyğəmbər!) mömin kişilərin və qadınların (səmimi etiqadları və dünyada etdikləri yaxşı əməllər müqabilində nail olduqları iman) nurunun onların önlərindən və sağ tərəflərindən axıb şölə saçdığını (qıl körpüsü üstündə onlara yol göstərdiyini) görəcəksən. (Mələklər onlara deyəcəklər: ) “Bu gün sizin müjdəniz (ağacları) altından çaylar axan cənnətlərdir. Siz orada əbədi qalacaqsınız!” Bu, böyük qurtuluşdur (uğurdur)! (Hədid surəsi, ayə 12)

“O gün münafiq kişi və qadınlar iman gətirənlərə: “(Bizi bir az) gözləyin ki, nurunuzdan bir qədər işıq alaq!” – deyəcəklər. (Onlara istehza ilə) belə cavab veriləcəkdir: “Geriyə dönüb işıq axtarın!” (Bu sözlərdən sonra) onların (möminlərlə münafiqlərin) arasına qapısının içəri tərəfində mərhəmət və bayır tərəfində əzab olan bir sədd çəkiləcəkdir”. (Hədid surəsi, ayə 13)

Allah buyurur ki, Qiyamət günündə nur qazanmaq mümkün olmayacaq. Gərək sən yenidən geri qayıdasan. İbadətlərin hamısını yerinə yetirib bəndəlik mərhələsinə çatasan. Əgər təqva səndə xasiyyətə çevrilərsə, Allah Özü sənə o nuru verər. Allahın sənə bu nuru bəxş etdiyi təqdirdə heç bir qəm-qüssən olmaz. Sən də o nuraniyyəti dünyada axıra qədər saxlamağı bacarmalısan ki, Qiyamətdə Cənnətin qapısına kimi gedib çıxa biləsən.

Ramazan ayında edilən ibadətlər də belə bir ibadətdir. İnsan Allahın şagirdi olduqdan sonra başa düşər ki, orada nə var, o nə eşitməlidir, nə öyrənməlidir. Bunun haqqında danışmaq istəsək nəinki bir konfrans, hətta bir orucluq ayı da kifayət etməz. Mənə söz verib dinlədiyinizə görə minnətdarlığımı bildirirəm və sizə öz təşəkkürümü çatdırıram!

 

 

Seyyid Əliəkbər ocaqnejat