Ən son

Quranın ədəbi yöndən mükəmməl olması

05 Mart 2010 - 14:12


Hər şeydən əvvəl qeyd olunması lazım olan məsələ Quranın hər bir dövrdən hər cür insan toplumuna müraciət etməyi bacaran bir üsluba malik olmasıdır. Quran onu oxuyan adamların elmi və mədəni səviyyəsindən asılı olmayaraq hamının başa düşə biləcəyi bir dilə sahibdir. Bir ayədə Allah Quran haqqında belə buyurur:

«And olsun ki, biz Quranı ibrət almaq üçün belə asanlaşdırdıq...» («Qəmər», 54/22).

Quranın üslubunun bu qədər asan şəkildə başa düşülən üslub olsa da onun təqlid edilməsi heç bir yöndən mümkün olmamışdır. Allahın Quranın bənzərsiz olmasına diqqət çəkdiyi ayələrdən bir neçəsi belədir:

«Əgər bəndəmizə nazil etdiyimizə şəkkiniz varsa, siz də ona bənzər bir surə gətirin və əgər doğru deyirsinizsə, ona Allahdan savayı şahidlərinizi çağırın!» («Bəqərə», 2/23)

«Yoxsa: «Onu özündən uydurdu!» deyirlər. De: «Əgər doğru deyirsinizsə, ona bənzər bir surə gətirin və Allahdan başqa kimə gücünüz çatırsa, onu da köməyə çağırın!» («Yunus», 10/38).

Quranın «möcüzə» kəlməsi ilə səciyyələndirilməsinin səbəblərindən biri də yuxarıdakı ayələrdə də vurğulandığı kimi, insanın onun hətta bir oxşarını yazmaqda aciz olmasıdır. Bu acizlik, bu imkansızlıq nə qədər böyükdürsə, möcüzə də bir o qədər böyükdür. Dolayısı ilə Quranın üslubunun əsrlərdən bəri milyardlarla insan arasından bircə nəfər tərəfindən də təqlid edilə bilməməsi bu müqəddəs kitabın möcüzəli yönünün sübutlarından biridir.

F. F.Arbutnot «İncilin və Quranın quruluşu» («The Sonstruction of the Bible and the Koran») adlı kitabında Quran  haqqında bunları qeyd edir: «Ədəbi yöndən dəyərləndiriləndə Quran yarı nəzm, yarı nəsr üslubunda yazılmış çox təmiz ərəb dilinə nümunədir. Dilçi alimlər bəzi vəziyyətlərdə Quranda istifadə edilən bir çox ifadələrə uyğun gələn düzümdən yararlansa da, Qurana oxşar bir çalışma meydana gətirmək üçün gərgin əmək sərf etsə də onların bu məsələdə indiyə qədər nəyəsə müvəffəq olduqlarını heç kim deyə bilməmişdir»

Quranın ifadələrində işlədilən kəlmələr həm məna yönündən, həm də üslubunun axıcılığı və təsiretmə gücünün böyüklüyü yönündən çox özəl və bənzərsizdir. Ancaq Quranın Allahın əmr və qadağalarını bildirdiyi müqəddəs bir kitab olduğuna iman gətirmək istəməyənlər onu müxtəlif bəhanələrlə inkar etməyə çalışmışlar. Allah iman gətirməyənlərin Quran haqqındakı sözlərini aşağıdakı ayələrdə belə bildirir:

«Biz ona şer öyrətmədik və bu, ona heç yaraşmaz da. Ona vəhy olunan ancaq öyüd-nəsihət və açıq-aşkar Qurandır ki, onunla diri olanları qorxutsun və o deyilən söz kafirlər barəsində gerçək olsun» («Yasin», 36/69-70).

 

Quranın qafiyə sistemindəki üstünlüyü

 

Quranı təqlid olunmaz və bənzərsiz edən ünsürlərdən biri də onun ədəbi məziyyətləri ilə bir başa bağlıdır. Quran ərəb dilində olsa da o, ərəb ədəbiyyatında işlədilən dil qəliblərindən heç birinə oxşamır.

Qurandakı qafiyə sisteminə «səci» deyilir. Filoloqlar Qurandakı bu qafiyələrin işlədilməsinin də möcüzə olduğunu bildirirlər. Məşhur ingilis alimi, prof. Adil M.A. Abbas Quranın qrammatik baxımdan bir möcüzə olmasını sübut etmək üçün yazdığı - «Elmi möcüzələr» («Science Miracles») adlı kitabında Quranda işlədilən hərfləri və qafiyə sistemin qrafiklər və cədvəllər vasitəsilə geniş tədqiq etmişdir. O bu kitabda Qurandakı qafiyə sistemi ilə bağlı çox maraqlı nüanslar tapmışdır.

Məlum olduğu kimi, Quranda 29 surə 1 və ya 1-dən artıq simvolik hərflə başlayır. «Muqatta hərfləri» kimi tanınan bu hərflər həm də «başlanğıc hərfləri» adlandırılır. Ərəb dilindəki 29 hərfdən 14-ü –ayn, sin, kaf, nun, ra, ya, ta, ha, əlif, ləm, mim, hə, yə, sad «muqatta hərfləri»ni təşkil edir. Bu hərflərdən «nun» hərfinin «Qələm» surəsindəki istifadəsinə nəzər salanda ayələrin 88,8 faizinin «nun» hərfi ilə qafiyələndiyini görmək olar. «Şuara» surəsinin 84,6 faizi, «Nəml» surəsinin 90,32 faizi, «Qəsas» surəsinin isə 92,05 faizi «nun» hərfi ilə qafiyələnir.

Quranın hamısına nəzər salanda isə onun mətninin 50,08 faizinin «nun» hərfi ilə qafiyələndiyi aydın olur. Başqa sözlə desək, Qurandakı ayələrin yarısından çoxu «nun» hərfi ilə qurtarır. Eyni həcmdə və ölçüdə olan ədəbi çalışmaların heç birində mətnin yarısının çoxunun bir səslə qafiyələnməsi mümkün olmamışdır. Bu məsələ təkcə ərəb dilinə yox, bütün dillərə şamil edilir.

 

İman