Ən son

Yalan

04 Mart 2010 - 16:50

 

Dilin təhlükəli bəla və günahlarından biri də yalındır. Yalan böyük günahlardın olub bütün pisliklərin, çirkinlərin mənbə və açarıdır. Fəzilətli mömin heç dilini bu iyrənc xislətə adət etdirməz. Çünki yalan insanı yalançı və baş-ayaq bir şəxsiyətə çevirib, onu hamının yanında etibarsız edər. Amma təəssüflər olsun ki, yalan asan iş olduğundan və çox da zəhmət tələb etmədiyindən bəzi adamlar məqsədə tez nail olmaq üçün ondan istifadə edərək cür-bəcür yalanlar qoşurlar. Belə adamlar çox vaxt bir gündə onlarla yalan danışırlar. Fəciəli burasıdır ki, bu kimi adamlar ictimai və şəxsi həyatda bu yalanların pis aqibəti haqda heç fikirləşmirlər. Yalanı qoçaqlıq, doğru danışanları isə siyasətsiz və ləyaqətsiz kimi hesab  edirlər. Amma onlar daha bilmirlər ki, yalan danışmaq insanın pak fitrətinə, əzamətli şəxsiyyətinə zidd olub, əslində Allah-taala ilə düşmənçilik etməkdir. Çünki O, dünyanı həqiqət və düzgünlük əsasında yaratmışdır. Belə ki, mütəal Allah buyurur: «Göyləri və yeri həqq olaraq yaradan Odur» (Ənam-83),

Həqiqət və sədaqət qanunu dünyanı başdan-başa əhatə etmişdir. Zahirən dünyada bəzi ziddiyyətlərin və ixtilafların olmasına baxmayaraq, əslində dünyada yalan və xəyanət yoxdur. Saf və xalis həqiqətləri sadəcə olaraq təbiətdə axtarıb yaradılışın dilindən eşitmək lazımdır. Bütün elmi və fəlsəfi qanunlar varlıq dünyasından, ona hakim olan qanunlardan, haqsevərlərdən dərk olunmuş və ümumən hamının varlığın sirləri haqda düşüncələrindən və aldıqları ilhamdan başqa bir məfhum deyilmi? Onların varlıq və ona hakim kəsilmiş qanunlarından başqa bir əyləncəsi yoxdurmu? Allah-taala da nişanələri göstərməklə bizim batinimizi və xarici aləmimizi kainatın həqiqətlərinə yönəltmək üçün bələdçilik edib buyurur:

«Onun [Quranın] haqq olduğu onlara bəlli olsun deyə, biz öz qüdrət nişanələrimizi onlara həm xarici aləmdə (kainatda, göylərin və yerin ətrafında), həm də onların öz daxilində mütləq göstərəcəyik...» (Fussilət-53)

Əmirəl-möminin Əli (ə) buyurur: «Dünya düzgün olanlar üçün düzgünlük yeridir». Qısaca desək, xilqətin və təbiətin əsası həqiqət üzərində qurulmuşdur. Haqqı batildə qarışdırıb alt-üst edən  zülmkar və nadan insanlardır. Həzrət Əli (ə)-ın buyuruduğu kimi, camaat bir az batil və bir az haqqı götürüb bir-birinə qarışdırır. Çünki təkcə batili camaata göstərmək olmaz. İnsanın həqiqət axtaran xisləti onsuz da onu öz-özünə dəf edəcəkdir. Pak olan Allah istər fitri, istərsə də şəri dillə Öz bəndələrilə sədaqət və düzgünlündə danışıb buyurur:

«Rəbbinin sözü düzgün və ədalətli şəkildə tamam oldu. Onun sözlərini dəyişdirə biləcək bir kimsə yoxdur». (Ənam-115)

«... Allahdan daha doğru danışan kim ola bilər?» (Nisə-87).

Bəndələrindən düzgünlük az doğruluqdan başqa bir şey qəbul etməyərək buyurur:

«Bu (qiyamət günü) elə bir gündür ki, düz danışanlara düzlükləri fayda verər».  (Maidə-119)

«O gün ki, nə mal-dövlət, nə də övlad fayda verər! Ancaq sağlam (təmiz, daxilində şəkk-şübhəyə, küfrə, şirkə və nifaqa yer olmayan) bir qəlblə Allahın hüzuruna gələn kimsədən (möminlərdən) başqa!» (Şuərə-88-89)

Allah-taalanın Özünü doğru danışan, sadəqət kəlmələri ilə tərif etməsi bu kəlmənin nə qədər fəzilətli olmasına kifayət edir:

«... Allahdan doğru danışan kimdir?» (Nisa -122)

Öz peyğəmbərlərini də sədaqət kəlməsi ilə tərifləyərək möminlərdən doğru danışan və sadaqət kəlməsi ilə tərifləyərək möminlərdən doğru danışan və sadiqlərlə birgə olmalarını istəmişdir:

«Ey iman gətirənlər! Allahdan qorxun və (imannında, sözündə, işində) doğrü olanlarla olun! (Peyğəmbər və Əhli-beyti ilə birlikdə olun!)» (Tövbə -119)

 

Yalan – Quran baxımından

 

Qurani-Məcildə yalan və hiylə Allaha şərik qoşma sırasında vurğulanmışdır:

«... Murdar bütlərdən qaçın, yalan sözlərdən də çəkinin». (Həcc-30)

Yalançının imanı yoxdur:

Qurani-Məcildə yalancılar mömin hesab olunmur. Onlar Allah ayələrinə qarşı kəfir olanlar və inkar edənlər çərkəsində hesab edilir:

«Yalanı ancaq Allahın ayələrinə inanmayanlar uydururlar. Onlar əsl yalançıdırlar!» (Həhl-105)

Yalan əxlaqsızlıq və mənavi pozğunçuluqdur:

Başqa bir yerdə Allah-taala yalanı əxlaqsızlıq və mənəvi pozğunluq kimi qiymətləndirərək buyurur:

«Həccdə olarkən (qadınla) yaxınlıq, söyüş söyüb pis sözlər (yalan) danışmaq və dava-dalaş etmək yaramaz». (Bəqərə-197) 

Allahın  hidayətindən məhrum olmaq:

Allah-taala Qurani-Məciddə buyurur:

«Allah yalancı, nankor olan kimsəni doğru yola müvəffəq etməz!» (Zümər-3)

«Şübhəsiz ki, Allah həddi aşanı, yalançını doğru yola müvəffəq etməz». (Əlmöminun-28)

Yalancı Allahın rəhmətindən uzaqdır:

Mübahilə (bir-birinə qarğış etmək) ayəsində və lənətləməyə aid olan başqa ayələrdə yalançılar Allahın lənətinə şamil olunmuşlar. Mübahilə ayəsində buyurulur:

«...Sonra (Allaha) yalvarıb yalançılara lənət etməsini diləyək».

Lənətləmək ayəsində buyurur:

«...Əgər yalan deyirsə, Allah ona lənət eləsin!» (Nur-7)

Bu ayələrin ümumiyə aid olmayıb yalanın xüsusi bölmələri haqda nazil olmasına baxmayaraq, qısaca da olsa yalançıların aqibətini Allahın lənət və tənəsi ilə bitəcəyinə işarə edir.

İndi isə yalancının vəhy dilində Allahın lənətinə və xalqın tənəsinə məruz qalmasına diqqət yetirməklə, lənətin xüsusiyyətlərini və ona aid olan məsələləri qısaca izah etmək məqsədəuyğun və münasib olardı. Ola bilsin ki, bu izah öz dillərini islah etməkdə daha çox çalışmaları üçün möminlərin ayılmasına səbəb olsun.

 

Hədislər baxımından yalan

 

Yalanın tənqid olunması haqda Qurani-Məciddən bir necə ayə qeyd etdikdən sonra bəzi hədisləri araşdıraq:

Yalan Allaha şərik qoşma sırasında:

Əziz İslam Peyğəmbəri (s) buyurmuşdur: «Sizi günahların ən böyüyündən xəbərdar edimmi? Günahların ən böyüyü Allaha şərik qoşmaq, ata-anaya qarşı bədrəftər olmaq və yalan danışmaqdır».

Yalan günahların açarıdır:

Həzrət imam Həsən Əskəri (ə) buyurmuşdur: «Bütün qəbih əməllər bir evə sığışmışdır. O evin açarı yalandır». «Allah-taala şər və bəd əməllər üçün müxtəlif qıfıllar təyin etmişdir. O qıfılların açarı şərabdır. Yalan isə şərabdan daha pisdir».

Yalan imanın məhv olmasına səbəbdir:

İmam Baqir (ə) buyurur: «Həqiqətən, yalan imanı məhv edir».

Yalan və üzüqara olmaq:

Peyğəmbər (s) buyurmuşdur: «Yalan insanın üzünü qara edir».

Yalan imanla bir yerə sığmır:

İmam Rza (ə) nəql edir ki, Peyğəmbərdən (s) sual olundu: «İmanlı adam qorxaq olarmı?» Buyurdu: «Bəli». Sual olundu: «İmanlı adam simic olarmı?» Buyurdu: «Bəli». Dedilər: «Bəs yalançı necə, imanlı adam yalançı olarmı?» Buyurdu: «Xeyir».

Yalançı Allah dərgahından qovulur:

İmam Səccəd (ə) şükür edərkən deyir:

«İlahi! Bəlkə məni yalançılar sırasında tapdığından öz başıma buraxdın?!»

Yalançı mələklərin lənətinə layiqdir:

Bir hədisdə Peyğəmbərdən (s) belə nəql olunur: «Əgər mömin üzrsüz olaraq yalan danışarsa, yetmiş min mələk onu lənətləyər. Onun qəlbindən çıxan üfunətli iy ərşə qalxar. O zaman ərşin gözətçiləri ona lənət yağdırar».

Yalan münafiqlik əlamətidir:

Peyğəmbər (ə) buyurdu: «Hər kimdə üç xislət olarsa, oruc tutub namaz qılsa və özünü müsəlman hesab etsə belə, yenə də münafiqdir: Əmanətə xəyanət, yalançılıq və vədəxilaflıq».

Yalan sələmlərin ən pisidir:

Peyğəmbər (s) buyurdu: «Sələmlərin ən pisi yalandır. (Çünki iqtisadi sələmdə şəxsin var-dövləti əlindən çıxır, amma yalanda isə imanın kökü kəsilir.)

Yalan ən pis xəstəlikdir:

Həzrət Əli (ə) buyurur: «Yalan ən pis xəstəlikdir».

Gecə namazından məhrum olma:

İnsanı gecə namazı qılmaqda müvəffəq olmağa qoymayan günahlardan biri da yalandır. İmam Sadiq (ə) buyurmuşdur:

«Hər kim yalan danışarsa, yalan danışıdığına görə gecə namazından məhrum olar».

İnsanın ruzisinin yalanla bağlılığı:

Peyğəmbər (s) buyurdu: «Yalan ruzini azaldır».

Yalan huşsuzluq gətirir:

İmam Sadiq (ə) söyləmişdir: «Allah-taala huşsuzluğu yalançılara hakim kəsər».

 

İman