Ən son

Bəzİ ərzaq növlərİnİn xeyrİ və zərərİ haqqında

14 Mart 2013 - 14:57

Bəzİ ərzaq növlərİnİn xeyrİ və zərərİ haqqında


Qatıq: Qatıq elə bir sehirli qidadır ki, onun gözəlliyini deməklə qiymətləndirmək mümkünsüzdür. Qatıq güclü müalicəvi təsirə malikdir. 300 qr. bişirilmiş soyuq südün içinə 100 qr. qatıq qarışdırıb bir neçə dəqiqədən sonra içmək faydalıdır. Bu halda süd canlanır və ana südünü əvəz edir.

Qatıq üstündən meyvə yemək ziyandır. Xəstəliklər-dən qorunmaq üçün insanın iradəsi olmalıdır. Əgər insan iradəsinə güvənərsə bütün zərərli maddələri bədənindən kənarlaşdıra bilər. Alkoqolizmdən və narkomaniyadan əziyyət çəkənlər xarici və daxili ağrılarından qurtulmaq üçün qatıq içməklə şəfa taparlar. Yalnız iradəsi olan insanlar həyatda istədiklərinə nail ola bilərlər. Narkomaniya və alkoqolizmə qarşı müalicədə ən əlverişli müalicə üsulu qatıqdan istifadə etməkdir.

Qatıqla düzgün qidalandıqda orqanizmi zəhərli maddələrdən, ziyanlı canlılardan kənarlaşdırmaq olur. Qatıq susuzluğu dəf edir, ürək yanğısını aradan qaldırır və mədə-bağırsaq xəstəliklərinə qarşı çox faydalıdır. İnsanın bədənini su ilə təmin edir, quruluğu dəf edir, hərarəti aradan qaldırır. Qatıq içmək qarın köpünə, qidanın mədə-bağırsaqda həzm olunmasına, mədə, qarın ağrılarına, qıcqırmaya qarşı əlverişlidir. Mədədə küt ağrılar və qıcqırma olan zaman 400 qram təzə təbii qatığı 50 qram hər hansı bitki yağı ilə qarışdıraraq bədən hərarətinə uyğun hala salıb içdikdə mədədə olan bütün mikrobları və toksik maddələri zərərləşdirəcək. Qatıq hətta dizenteriyanı törədən amöbləri də yox edir.

Qatıq əsasən camış, inək, dəvə, keçi və qoyun südlərindən hazırlanır. Qatıq sinir və ürək-damar sistemlərinin fəaliyyətini tənzimləyir, bağırsaq və böyrəklərin fəaliyyətini gücləndirir, pozulmuş maddələr mübadiləsini bərpa edir, insanın dərsini yumşaldır, çilləməni və xalları təmizləyir, dərini incə və hamar, saçları parıltılı və ipək kimi yumşaq edir. Camış qatığında zülal, fosfor turşusu və bədən üçün lazım olan dəmir elementləri daha çoxdur. Camış qatığı, şoru, pendiri inəyin, keçinin, qoyunun süd məhsullarından qat-qat üstündür. Qatığı çörəksiz və xəmir xörəklərindən, şirniyatlardan ayrı yeyildikdə xeyirlidir. Qatıq canlıdır, +39 dərəcədən artıq isidildikdə bədən üçün lazım olan sağlam hüceyrələri ölərək ölü maddəyə çevrilərək bədən üçün elə bir xeyri olmur. Qatığı bitki yağları, göyərtilər, tərəvəz ilə birlikdə yemək daha faydalıdır.

 

Pendir: Yaxşı pendir yağlı, ətirli və bir qədər şirin olur. Qatıqdan hazırlanmış pendir daha keyfiyyətli olur və tezliklə həzmə gedir. Pendir mədəni bərkidir, bağırsaq və böyrəklər üçün faydalıdır. O, gec həzm olu-nur, lakin həzm olunandan sonra tezliklə qana keçir və bütün orqanlara çatır. Qoz ləpəsi ilə yeyilən pendir dərini yumşaldır. Uşaq əmizdirən ana südünün keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq və miqdarını artırmaq üçün pendir yeməlidir. Pendirin daha yaxşı həzm olması üçün onu nanə, tərxun və s. başqa tərəvəzlərlə yemək məqsədə uyğundur. Bərkimiş duzlu pendir iştahı artırır və bağırsaqlar üçün faydalıdır. Bununla yanaşı, köhnə pendir (düzgün saxlanmamış keyfiyyətini itirmiş pendir) susuzluq, qaşınma törədir, insanı arıqladır, daxili orqanlarda daşların əmələ gəlməsinə səbəb olur. Çox köhnə, müddəti keçmiş pendirin tərkibində zəhərli maddələr əmələ gəlir. Elə pendir yemiş insan gərək bir qədər qoz, yaxud göyərti yesin. Suyu sıxılmış pendir «dələmə» adlanır. Pendir yuxu gətirir, vərəm, isitmə, mədə iltihabına qarşı faydalıdır. O ruhi xəstələrə belə rahatlıq gətirir. Bununla yanaşı belə pendir daşların əmələ gəlməsinə səbəb ola bilər. Bəzi pendir növlərində zülalların miqdarı 30 %, yağın miqdarı isə 15-32 %-dir. Pendir bədən tərəfindən asan qəbul olunan kalsium və fosfor birləşmələri ilə zəngindir. Bu maddələr böyüyən, inkişaf edən bədən üçün çox zəruridir. Ona görə də hamilə qadınlar öz rasionuna az duzlanmış pendir də daxil etməlidir. Pendir insan bədəninə çoxlu enerji verən məhsullardan biridir.

 

Tərxun: Tərxun üzərliyin mədəni formasıdır. Kələmin içini ovub içərisinə üzərlik toxumunu qoyub kələmin özündən qapaq ha-zırlayıb üstü örtülsə bir neçə gün qaldıqdan sonra cücərən toxumdan tərxun bitkisi əmələ gəlir. Tərxun insanın bədəninə istilik gətirir, iştahı açır. O da soğan, sarımsaq kimi yolu-xucu xəstəliklərə qarşı təsirli vasitədir.

Tərxunu çeynəmək ağızdakı yaraların sağalmasına kömək edir. Bununla yanaşı, mədə, soyuqlama və sinir ağrılarını sakitləşdirir. Deyilənə görə onun bitkisi Merkuri, Saturn, Veneradan enerji alır.

 

Üzərlik: Üzərliyin bütün hissələrində harmin, harmalin, harmolol, peqanin və s. alkoloidlər vardır. Yerüstü hissələrində harmin və peqanin alkoloidləri daha çox miqdarda olur, köklərində isə harmin alkoloidi çoxdur. Üzərliyin toxumlarında 3-4 % alkoloid məcmusu vardır ki, ən mühümü harmindir. Alkoloidlərdən başqa 14-25 % piyli yağ və qırmızı rəngdə boyayıcı maddə vardır.

Üzərliyin yerüstü bitkisi çiçək açan dövrdə toplayıb qurudur, ondan çay kimi dəmləyib ürək ağrılarında, ürəkkeçməsində, iflic, qıcolma, qan damar təzyiqi, sinir xəstəliklərin və mədə bağırsaqda olan girdə qurdların (askaridlərin) əleyhinə istifadə edilməsi əlverişlidir.

Üzərliyin dəmləməsindən ağız, boğaz qarqara edildikdə, yoğun bağırsaq imalə edildikdə göbələk və başqa ziyanvericilər zərərsizləşdirilir, bədəndən kənarlaşdırılır. Başda ağrı olanda üzərliyin dəmləməsini içəndə (36 dərəcə istilikdə), ayaqlar dizdən aşağı 10 15 dəqiqə saxlayıb paltar təmizləyən yumşaq fırça ilə yuyulduqda baş ağrısı gedər, başqa dərmana ehtiyac olmaz.

Yuyunduqdan sonra üzərliyin dəmləməsindən bir müddət yaxalandıqda bədənin, başın, üzün dərisini, saçları sağlamlaşdırar və tökülmüş saçları bərpa edir. üzərlik bütün canlılar üçün çox qiymətli, əvəzolunmaz bitkilərdən biridir.

 

Gicitkən: Azərbaycanda gicitkən çox geniş yayılıb. Gicitkən olduqca zəngin bitkidir. Tərkibində K vitamini (16 20 mq %), S vitamini (30 mq. %), A1, B1, B2, R və S vitaminləri vardır. Yarpaqlarından daxili qanaxmalarda, diabetdə, babasildə, qanazlığında, avitaminozlarda və s. geniş istifadə edilir. Həddən artıq istifadə olunduqda qanda laxtalanmanı artırır.

Bitkinin qurudulmuş və xırdalanmış yarpaqlarından 2 xörək qaşığı bir stəkan qaynar suda dəmləyib, yeməkdən 1 saat əvvəl gündə 3 4 dəfə xörək qaşığı ilə qəbul edilir.

 

Kərəviz: Elə bir qiymətli, əvəzsiz bitkidir ki, ona tərif demək çox çətindir. Sağlamlıq üçün çox qiymətli qidalardan biridir. Tərkibində S vitamini, efir yağları, nat-rium, maqnezium, kalsium, dəmir və başqa maddələr vardır. Kərəviz şirəsi başqa bitki şirələri ilə birlikdə avitaminozlara qarşı yaxşı təsir göstərir.

Kərəviz şirəsi sidiyi qovur, qara ödü və sidik kisələrində yığılan çöküntüləri dəf edir, sinir sistemini və böyrəküstü vəzləri qüvvətləndirir. Bununla yanaşı, kərəviz şirəsi qanı zərərli maddə-lərdən təmizləyir və revmatizmə, yelə, infeksiyalara qarşı təsirli dərmandır.

Bu şirəni müntəzəm içdikdə o, immuniteti gücləndirir, orqanizmin xəstəliklərə qarşı müqavimətini artırır, kök (şişman) insanı arıqladır. Kərəviz şirəsi qırmızı qanı artıran və insan sağlamlığı üçün əvəzolunmaz bir qidadır.

Kərəvizdən sıxılmış şirə sidik kisəsində olan daşı əritmək üçün yaxşı vasitədir. Bununla yanaşı, ondan şəkər xəstəliyinin yüngül və mötədil formalarına qarşı istifadə edirlər. Kərəviz şirəsi sinir sistemi xəstəliklərinə qarşı faydalıdır.

Bu təqdirdə kərəviz şirəsini kök şirəsi ilə qarışdırıb içmək xeyirlidir. Ümumiyyətlə, kərəviz və kök şirələrinin qarışığı çox faydalı içkidir. Onun tərkibində bir çox xəstəliklərin qabağının alınması və müalicəsi üçün lazımlı maddələr vardır. Kərəviz şirəsinin xiyar, pomidor şirəsi və başqa tərəvəz şirələri ilə qarışdırılıb içilməsi əla nəticələnir. Havalar həddindən artıq isti olanda gündə üç dəfə 100-200 qram kərəviz şirəsi içmək lazımdır. Bu təqdirdə bədənin temperaturu aşağı düşür və insan özünü daha yüngül hiss etməyə başlayır.

 

Kəvər: Kəvər ürək, ciyər və mədə xəstəliklərinə qarşı istifadəsi xeyirlidir. Kəvər astma xəstəliyinə düçar olunmuşlara kömək eləyir. Bunun üçün kəvər şirəsini içmək və ya-xud kəvəri yaranın üstünə qoymaq lazımdır. Tərkibində S vitamini, nektin maddələri, yağlar, yod və rutin adında qlükozit vardır.

Kəvər qönçələrinin tozu ayrıca və yaxud başqa ədviyyatlarla qarışdırılmış halda istifadə edilir. Tərkibində çoxlu yod olduğuna görə zobun müalicəsi üçün xeyirlidir, lakin toxumlardan sıxılmış şirə daha təsirlidir. Bitkisi Ve-neradan enerji alır.

 

Yovşan: Yovşan əsasən səhra və yarım-səhrada yetişən ən qiymətli təbii dərman bitkisidir. Yovşanın yarpaq və cavan zoğlarının təzəsi və ya qurusu yeməklərə qatılaraq əlavə edilsə, müalicədə, sağlamlıqda çox faydalı olar. Onun tərkibi müxtəlif maddələrlə zəngin olduğundan, bir sıra xəstəliklərin müalicəsində istifadə etməyə yararlıdır.

Yovşanın may ayında toplanmış hissələrindən qaynatmaqla, hazırlanmış məlhəmdən titrətmə, sarılıq, qaraciyər, sidik, dalaq, yuxusuzluq, ürəkkeçmə, qusma, ishal, təngnəfəslik, bədən boşluqlarına yığılmış suların və bir sıra bağırsaq xəstəliklərinin müalicəsində geniş istifadə etmək faydalıdır.

Yovşanın yarpaq, çiçək hissələrindən hazırlanmış cövhər və məlhəmdən soyuqdəymə, qanaxma, çiban və bir çox yaraların müalicəsində istifadə edilir. Yovşanın yarpaq, çiçək və yerüstü hissələrinin tərkibində qlukozitlərdən əsasən apsintin, anapsintin, xamuzen və s. maddələr var. Bu qlukozitlərin məhlulu isə azulen maddəsidir.

 



Elşən Əliyev.Avropa Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü