Ən son

BİSMİLLAHIN TƏFSİRİ

02 Mart 2010 - 12:47

Allah Təbarək və Təala, vəhy mələyi, Həzrət Cəbrail (ə.s)-ın vasitəsi ilə məxluqatın əfzəli və əşrəfi olan Həzərt Muhəmməd ibn Əbdullaha (s) müqəddəs bir ayə göndərərək, buyurdu:  «Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim.» (Yəni, Rəhman və Rəhim olan Allahın adi ilə.)

Qur’ani-Şərifin ən birinci ayəsi olan ’’Bismillahir-rəhmanir-rəhim, islam Peyğəmbəri, Həzrət Muhəmməd ibn Əbdullaha (s), Həzrət Cəbrail (ə.s)-ın vasitəsi ilə göndərilən, haqqında minlərlə kitab yazılma imkanına malik olan, müqəddəs bir ayəsidir.

Yuxarıda qeyd etdiyimiz müqəddəs ayə, ilk dəfə, Peyğəmbərlərin əşrəfi Həzrət Muhəmməd ibn Əbdullaha (s) 40 yaşında ikən ''Hira'' dağında nazil olmuşdur. Həmin müqəddəs ayə nazil olduqdan sonra, Tanrı tərəfindən Qur’ani-Şərifin Allahın adı ilə başlanması əmri, Həzrət Cəbrail (ə.s)-ın vasitəsi ilə verildi. Belə ki, Həzrət Cəbrail (ə.s), Tanrının əmrini yerinə yetirmək məqsədi ilə, Həzrət Muhəmməd ibn Əbdullaha (s) belə buyurdu:

 «Xəlq eləyən (yaradan) Rəbbinin adı ilə oxu.»  (''Ələq'' surəsi, ayə.1)

 

Həzrət Muhəmməd ibn Əbdullah (s)-ə nazil olan ilk ayə, ‘‘Təsmiyyə'' ayəsi adlanır. Lakin müqəddəs İslam dininin alimləri, ‘‘Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ ayəsini qısa surətdə bəyan etmək üçün, ''Bəsmələ'' kəlməsi ilə əvəz edirlər.

Bu ayə Qur’ani-Kərimdə, ''Tövbə'' surəsindən başqa bütün surələrin əvvəlində yazılaraq, insanlara bütün işlərini Allah Təbarək və Təalanın adı ilə başlamasını öyrədir. Haqqında söhbət etdiyimiz bu ayə, Qur’ani-Kərimdə yüz on üç (113) dəfə, surələrin əvvəlində və bir (1) dəfə də ''Nəml'' surəsinin otuzuncu ayəsində zikr olunmuşdur. Ümumiyyətlə bu bərəkətli ayə, müqəddəs Qur’ani-Kərimdə yüz on dörd (114) dəfə təkrar olunmuşdur.

''TƏSMİYYƏ'' AYƏSİNİN TƏFSİRİ

''Təsmiyyə'' ayəsi barəsində mə’sumlar (ə.s)-ın rəvayətlərinə əsaslanan, müfəssirlər və təhqiqatçılar müxtəlif təfsir və mə’naları öz kitablarında qeyd etmişlər.

Şeyx Səduq adı ilə məşhur olan Muhəmməd ibn Əli ibn Həsən ibn Babuye ''Məaniyul-Əxbar''  kitabında həmin ayənin mə’nası barəsində atasından rəvayət nəql edərək buyurur:

Silsiləvari rəvayətə əsasən Əbdullahın oğlu Səiddən o da İsanın oğlu, Muhəmməddən o da oğlu Əhməddən, o da Yəhyanın oğlu Qasimdən, o da öz atası, Raşidin oğlu Həsəndən, o da Sənanın oğlu Əbdullahdan, Əbdullah da Həzrət Əbi Əbdillah (s)-dən belə rəvayət edərək buyurur: «Bir şəxs, ‘‘Təsmiyyə’’ ayəsinin mə’nasını Həzrət (s)-dən soruşduqda, Həzrət (s) onun cavabında buyurdu:

«''Bə'', Allahın gözəllik və Onun yaxşılığına, ''sin'', Allahın böyüklük və ucalığına, ''mim'', Allahın əziz və şərafətli olduğuna, ''Allah'', Tanrının hər bir şeyin Rəbbi olmağına, ''Rəhman'', mərhəməti (və ruzisi) bütün məxluqata (istər mö’minə, istər kafirə, istər heyvanlara) aid olmasına, ''Rəhim'' isə, axirətdə yalnız mö’minlərinə rəhm (kömək) edəcəyinə dəlalət edir.»

Burucerdi adı ilə tanınan Seyid Muhəmməd Hüseyn ibn Seyid Muhəmməd İbrahim Burucerdi ''Came''  kitabında ‘‘Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ ayəsinin təfsirində yazır:

Əbdullah ’’Təsmiyyə’’ ayəsinin təfsiri barəsində, Amiru bil-Ədəb və Səyyidul-Ərəb, Həzrət Əli ibni Əbu Talibdən (ə.s) soruşduqda, Əminul-Üməna və Simarluz-Züəfa, Həzrət Əli ibn Əbu Talib (ə.s) onun cavabında buyurur:

«Bəndə, bir şeyi oxumaq istədiyi zaman, yaxud bir işi görmək istədiyi vaxt, ‘‘Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ deməklə, hər işini Tanrının adını çəkməklə başlamalıdır. Hər bir iş əgər Allahın adı ilə başlanarsa, bərəkətli olar.»

Əlbəttə bu barədə Həzrət Muhəmməd ibni Əbdullahdan (s) bir çox rəvayətlər nəql olmuşdur. Lakin biz bu səhifədə bunların hamısını qeyd etmirik. Çünki, ‘‘Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ ayəsi barəsində rəvayət olunan hədislərdən, gələn səhifələrdə söz açılacaqdır.

''Came'' kitabının müəllifi, Seyyid İbrahim Burucerdi (r.ə), bu hədisi qeyd etdikdən sonra yazır:

İslam alimləri bu ayənin barəsində öz əsərlərində çoxlu nəzəriyyələr qeyd ediblər. O cümlədən, buyurublar: ‘‘Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ yə'ni, bu Qur’ani-Şərifi Allahın adı və ya Allahın köməyi ilə, başlayıram, yaxud, (Allah), bütün insanlara müraciət edərək buyurur:

«Ey insanlar, işlərinizi mənim adımla başlayın.» Daha sonra müəllif qeyd edir:

«Bu mə’naların hamısı doğru və (bir çox alimlər arasında) bəyə’nilmişdir.»

Şeyx Səduq (r.ə), Muhəmməd ibni Ziyad və Muhəmməd ibni Yəsardan rəvayət edərək yazır:

«Həzrət İmam Həsən Əsgəri (ə.s)-dan ‘‘Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ ayəsinin təfsiri (və mə’nası) barəsində soruşulduqda, Həzrət (ə.s) onun cavabında buyurdu:

«İnsanlar, çətinliyə düşdükdə, bütün yaranmışlardan ümidsiz olduqları zaman, yalnız O böyük varlığa üz tutub, Ondan nicat diləyirlər. ''Bismillah'' dedikdə, yə'ni öz işimdə, itaətə Ondan başqa heç kəs layiq olmayan və Ondan kömək istədiyin zaman, sənin köməyinə yetişən və Ona dua etdikdə, sənin duanı (istəyini həyata keçirən və) qəbul edən, mehriban və bağışlayan Allahın adından kömək istəyirəm.»

Əbul Muhasinil Hüseyn ibnil Həsənil Corcani (r.ə) öz ''Gazor'' kitabında ‘‘Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ ayəsinin mə’nasında yazır:

«’’Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ yəni, Allah buyurur:

’’Qur’ani-məcidi öz adım ilə başlayıram.’’ Və ya Allah bizlərə əmr edərək buyurur:

«Bütün işləri mənim adımla başlayın. Çünki, bu dünyada bütün bəndələrimə (mö’min və kafirlərə) mehriban və ruzi verən və axirətdə isə yalnız mö’minlərə rəhm edən mənəm.»

İslam aləmində Təbərsi adı ilə tanınan Şeyx Əminud-din Əbu Əliyyil-Fazil ibnil-Həsəni Təbərsiyi Tusi (r.ə) ''Məcməul-Bəyan'' kitabında yazır:

«‘‘Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ barəsində üç cür mə'na qeyd ediblər: Bə’ziləri deyirlər:

a) «(Allahdan) kömək istəyin. Belə ki, Allahın adlarını dilə gətirin, Onu (əzəmətli,) böyük və ali sifətlərlə sifətləndirin.»

b) «Bə’zi alimlər deyirlər: ’’Allahın zatından kömək istəyin.’’

v) «Digər bir qrup alimlərsə deyir: ’’Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ Allahın adı ilə başlamaq mə’nasınadır. Belə ki, oxumağımı və yazmağımı Tanrının adını çəkməklə başlayıram.»

''Məcməul-Bəyan'' kitabının müəllifi üçüncü nəzəriyyənin daha məqsədə uyğun olduğunu öz əsərində qeyd edir.

Molla Şükrullah Şərifi ibn Molla Fətullah Kaşani  (r.ə) ''Minhacus-Sadiq'' kitabında ‘‘Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ ayəsinin mə’nası (və təfsiri) barəsində yazır:

«Bə'zi alimlər bu haqda belə deyirlər: ’’Allahın adı ilə başlayıram.’’ Bə'ziləri deyir: ’’(İşlərim) bərəkətli və mübarək olsun deyə, Allahın adı ilə başlayıram.’’ Bir qrup isə deyirlər: ’’''Bismi'' kəlməsindən qabaq, sənin işinə münasib bir fel (zamanı bildirən hər-hansı mə’nalı kəlmə) dayanıb.’’»

Yə'ni, əgər bir şeyi oxumaq istəyirsənsə, mə’nası belə olar: Oxuyuram, Allahın adı ilə, əgər hər-hansı bir heyvanı kəsirsənsə, mə’nası belə olar: Kəsirəm, Allahın adı ilə, əgər hər-hansı bir divarı tikirsənsə, onda mə’nası belə olar: Tikirəm, Allahın adı ilə və s....

Bihauddin Muhəmməd Şeyx Əliyyiş-Şərifil-Lahici (r.ə) ''Şərifu Lahici'', kitabında həmin ayə’nin təfsirində yazır:

«‘‘Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ yə'ni, bütün kəmal və cəlal sifətlərini özündə cəm edən Allahın adı ilə.»

Hüseyn ibni Əhmədil Hüseyniyiş Şah Əbdul Əzimi (r.ə) isə özünün ''İsna əşərə'' təfsir kitabında bu ayənin mə’nası barəsində yazır:

«‘‘Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ yə'ni, bütün işlərimdə O Allahdan yardım diləyirəm ki, Ondan başqa heç bir varlıq pərəstişə layiq deyil, (O Allahdan ki,) fəryad edənin dadına yetişər, (O Allahdan ki,) Onu (dua edən və) çağıranların səsinə səs verər.»

Seyyid Muhəmməd Hüseyni Həmədani, ''Nuri Dirəxşan'' kitabında, yazır:

«‘‘Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ yə'ni, Qur’ani-Şərif, bəşəri hidayət və səadətə çatdırmaq üçün yeganə vasitə olduğundan, (islamın) maarifini və həqiqətlərini qısa (və aydın) surətdə bəyan etdiyinə görə, bütün həqiqətləri (bəşərə) öyrətmək məqsədi ilə, surələri Allahın kəmaliyyə sifətləri ilə başlamışdır. Habelə iman əhlinə də əmr etmişdir ki, bütün işləri Tanrının cəlalətli adı və Onun kəmal sifətləri ilə başlasınlar.»

Yə'ni, Allah bizə buyurur: ’’Bütün işlərinizi Rəhman və Rəhim Allahın adı ilə başlayın.’’

Seyyid Əbdül Hüccəti Bəlaği, ''Hüccətüt-Təfasir'' kitabında yazır:

«‘‘Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’, Dünyada bütün məxluqata, bitkilərə, heyvanlara, mələklərə, cinlərə və insanlara, (istər kafir olsunlar, istər mö’min, istər əməli saleh olsunlar, istər yox) bağışlayan və ruzi verən, Qiyamətdə isə yalnız mö’minlərə qarşı mehriban, onları bağışlayan rəhman və rəhim Allahın adı ilə başlayıram. Çünki, Ondan başqa hər nə varsa (mümkün) aciz və ehtiyaclıdır. Bağışlamaq və rəhm etmək iqtidarına malik olan yalnız O böyük Allahdır.»

Muhəmməd Kərimul Ələviyyil Hüseyniyyil Musəvi, ''Kəşful-Həqaiq'' kitabında, yazır:

«‘‘Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ Dünya və axirətdə, rəhməti və ne’məti öz məxluqatına  çatacaq Allahın adı ilə başlayıram.»

Şahzadeye Əli Rza Mirza Xosrəvani ''Təfsirul-Xosrəvi'' kitabında yazır:

«‘‘Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ yə'ni, kəmal sifətlərini özündə cəm edən Allahın adı ilə oxuyuram. Yalnız ondan kömək istəyirik, Ondan başqa heç kəs, pərəstişə və ibadətə layiq deyil.»

Seyyid Məhmud Taliqani ''Pərtovi əz Qur’an'' kitabında bu ayənin təfsiri və mə’nası barəsində yazır:

«‘‘Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ yə’ni, Qur’an bizə öyrədir ki, (hər-hansı bir işi,) Rəhman və Rəhim Allahın adı ilə başlayaq və öz fikrimizi (həmin işdə) yalnız onunla məşğul edək, Allahı unutmayaq.»

Əgər insan hər-hansı bir işi gördüyü zaman, Allahı nəzərində tutsa, həmin işində diqqətli və eyni zamanda işin bərəkətinə və şeytanın uzaqlaşmasına səbəb olar.

Əmini İsfəhani, ''Məxzənul-İrfan'' kitabında bu ayə barəsində yazır:

«‘‘Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ yə’ni, bütün kəmal sifətlərini özündə cəm edən, tamam nöqsanlardan uzaq olub geniş rəhməti bütün varlıqları əhatə edən, dünyada bütün varlıqlara rəhməti şamil olan, axirətdə yalnız mö’minlərə rəhm edən Allahdan kömək istəyirəm.»

Muhəmməd Cavad Nəcəfi, ''Təfsiri-Asan'' kitabında bu ayənin təfsiri barəsində buyurur:

«‘‘Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ mehriban və bağışlayan Allahın adı ilə başlayıram (yaxud başla).»

İbrahim Amili, ''Təfsiri-Amuli'' kitabında bu ayənin təfsiri barəsində yazır:

«‘‘Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ elə bir kəlmədir ki, Allah öz Peyğəmbərinə (Allahın salavat və salamı ona və Əhli-Beytinə olsun) ilk növbədə bütün işlərini Allahın adı ilə başlamağını öyrədir.»

Mirza Muhəmməd Səqəfiyi-Tehrani, ''Rəvani-Cavid'' kitabında bu ayə barəsində yazır:

«’’Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ Ondan başqasına bəndəliyə layiq olmayan Allahdan kömək istəyirəm. O Allah ki, onu çağıran və səsləyən bütün bəndələrin dadına yetir.»

Nasir Məkarim Şirazi, ''Təfsiri-Nümunə'' kitabında bu ayənin təfsiri barəsində yazır:

«’’Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ yə'ni, (Biz bütün işlərimizi,) həm Allahın adı ilə başlayır, həm də (həmin işlərdə) onun köməyinə ehtiyac duyuruq.»

Seyyid Əli Əkbəri Qərəşi, ''Təfsiri-Əhsənul-Hədis'' kitabında bu ayənin təfsiri barəsində yazır:

«’’Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ yə'ni, (Bütün işlərimi) Allahın adı ilə başlayıram.»

Əbul Fəzl Davərpənaş, ''Ənvarul irfan fi təfsiril Qur’an'' kitabında bu ayənin mə’nası barəsində yazır:

«’’Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ yə'ni, Bağışlayan Allahın adı ilə başlayıram, ondan bütün işlərimdə kömək istəyirəm. O Allah ki, Onun rəhməti bütün bəndələrə (istər saleh istər qeyri saleh) şamildir. Və əgər insanlar Onun itaətindən dönsələr belə, yenə də onlara ne’mət və ruzi verər. Onun mərhəməti (axirətdə) yalnız bu dünyada müti' olana, (Ondan itaət edən) məxsusdur.»

Seyyid Muhəmməd Hüseyn Təbatəbai, ''Təfsirul-Mizan'' kitabında bu ayənin mə’nası və təfsiri barəsində yazır:«Allah Təbarək və Təala, kəlamını özünün ən əziz adı ilə başlamışdır. Habelə O, öz bəndələrinə ədəb və tərbiyə vermək üçün, həmin addan istifadə etmişdir.»

Belə ki, Allah Təala bizlərə belə öyrədərək, əmr edir ki, bütün işlər O böyük varlığın adı ilə başlanmalıdır.

Müəllif sözünün davamında yazır: «(Bəndənin bütün işlərində Allahın adını çəkməkdə məqsədi) Allahın razılığını qazanmaqdır. Nəticədə, (əgər bir bəndə, hər-hansı bir işi Allahın razılığına görə başlasa,) həmin iş naqis olmaz. Çünki, bəndə öz işini elə bir Varlığın adı ilə başlamışdır ki, O Varlıqda noqsan və naqislik təsəvvür olunmaz.»

Əlbəttə ‘‘Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’ ayəsinin təfsirində digər alimlər də öz fikirlərini söyləmişlər. Lakin biz yazının həcmini nəzərə alaraq onların hamısını burada qeyd etmirik.

Yuxarıda adları qeyd olunmuş təfsir alimlərinin dediklərinə diqqətlə nəzər saldıqda, ayənin mə’nası və təfsiri barəsində belə nəticə əldə etmək olar:

1-’’Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’, Əgər bir şeyi oxumaq istəyirsənsə, mə'nası belə olar:

«Allahın adı ilə oxuyuram», əgər hər-hansı bir heyvanı kəsirsənsə, onda; ’’Allahın adı ilə kəsirəm’’, əgər hər-hansı bir divarı tikirsənsə, onda mə’nası;, Allahın adı ilə ’’Tikirəm’’ olacaqdır və s...

2- ’’Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’, Mehriban (Dünyada həm mö’minlərə və həm də kafirlərə) və bağışlayan (axirətdə yalnız mö’minləri) Allahın adı ilə başlayıram.

3-’’Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’, Bağışlayan və Mehriban Allahın adından kömək istəyirəm.

4- ’’Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim’’, Allah öz mö’min bəndələrinə əmr edərək buyurur: Bütün işlərinizi Allahın adı ilə başlayın cünki, dünyada canlılara, heyvanlara, insanlara  (mö’minlərə və kafirlərə) rəhm edib, ruzi verən, qiyamətdə isə mö’min və Ondan itaət edən insanlara əbədi olaraq mərhəmət, göstərib, rəhm edən yalnız O böyük Tanrıdır.

''Qələm'' surəsinin 1-ci ayəsinə əsasən Allah Təala buyurur:

«Xəlq edən Allahın adı ilə oxu!.»

Yuxarıda qeyd etdiyimiz dörd mə’nanın sonuncusu daha məqsədə uyğundur. «Vəllahu Ə'ələm» (Ən yaxşısını Allah bilər.)

 

 

   
   
   
   
   
   
   
   

 

(Davamı gələn sayımızda)