Ən son

Möminsən yoxsa müsəlman?

16 Fevral 2010 - 14:34

 

Müsəlmanvə “mömində eyni qaydada həm lüğəvi həm də istilahi anlamlar daşıyır. “Müslimsözü “sələmə” kökündən törəmiş lüğətdə “özünü təslim etmiş” “salamat olmaqvə digər anlamlara gəlir. Şəriətdə isə Allaha və Onun dininə qəlbən iman edib itaət etmiş, təslim olmuşlar anlamına gəlir. Allahın endirdiyi dinə və onu qəbul edənlərə də məhz bu sözdən törəyən isim “İslamvə “muslimadı verilmişdir.

“Mömin” sözü “əmənə” kökündən törəmiş, lüğətdə “inanmaq” “əmin olmaq” anlamına gəlir. Şəriətdə isə Allaha və Onun dininə inanan və itaət edən anlamına gəlir. Bu baxımnan demək olar ki, “müslim” və “mumin” istilahii (şəriətdə) əsasən sinonim kəlmələr kimi yer almaqdadır. Lüğəvii mənada isə fərqli anlamalara gəlir.

Quranda bu kəlmələr həm lüğəvi, həm də istilahi anlamda işlənir.

Məsələn, əl-Hucurat surəsində müəyyən məqsədlə (özlərini xilas etmək, müsəlmanların sahib olduğu mal-mülk, izzət, hakimiyyətdən pay almaq məqsədi ilə) iman etmədikləri halda (Allahın endirdiyi dinə, göndərdiyi rəsula inanmadıqları halda) zahirən inandıqlarını söylədilər. Başqa deyimlə desək, zahirən təslim oldular.

“(Qənimət əldə etmək iştahası ilə islama daxil olan) bədəvi ərəblər: “Biz iman gətirdik! (“ƏMƏNNƏ”) – dedilər. (Onlara) de: “Siz (qəlbən) iman gətirmədiniz! Ancaq: “Biz islamı (müəyyən şəxsi məqsəd, mənfəət naminə) qəbul etdik (təslim olduq)!” – (“ƏSLƏMNƏ”) deyin. Hələ iman sizin qəlblərinizə daxil olmamışdır...” (əl-Hucurat, 14).

Bu ayədə bədəvi qəbilələrin “iman etmələri”, “mömin olmaları” istilahi (şəriət) mənasında işlənmişdir. Onlar İslama lazımı şəkildə iman etməmişlər. “Müsəlman olmaları” isə lüğəvi mənada işlənmişdir. Yəni, onlar iman etmədən sadəcə “təslim” olmuşlar.

Amma bu dinin və onun mənsublarının “İslamla” adlandırılması “müslim” və “mömin”in eyni anlama gəldiyini də nəzərə almaqla “təslim olmağın” iman edib təslim olma anlamına gəldiyini sübut edir.

“Allah yanında (haqq olan) din, əlbəttə, İslamdır...” (Ali-İmran, 19).

“Kim İslamdan başqa bir din ardınca gedərsə, (o din) heç vaxt ondan qəbul olunmaz və o şəxs axirətdə zərər çəkənlərdən olar!” (Ali-İmran, 85).

“...Bu gün dininizi sizin üçün kamil etdim, sizə olan nemətimi tamamladım və sizin üçün din olaraq İslamı bəyənib seçdim...” (əl-Maidə, 3).

“Allah yolunda layiqincə cihad edin. O (Öz dini üçün) sizi seçdi və dində sizin üçün heç bir çətinlik yeri qoymadı – atanız İbrahimin dini (dinində olduğu) kimi. (Ey Muhəmməd ümməti!) Allah bundan (Quran nazil olmamışdan) əvvəl də, bunda (Quranda) da sizə müsəlman (MUSLİMİNƏ) adını verdi ki, (qiyamət günü) Peyğəmbər (dinin təbliği, sizin ona iman gətirməyiniz, itaət etməyiniz barədə) sizə, siz də (əvvəlki peyğəmbərlərin Allahın hökmlərini öz ümmətlərinə çatdırdıqları halda) insanlara şahid olasınız…” (əl-Həcc, 78).

“İbrahim nə yəhudi, nə də xaçpərəst idi. O ancaq hənif (batildən haqqa tapınan, haqqa yönəlmiş olan) müsəlman (MUSLİMƏN) (Allaha təslim olan) idi və (Allaha) şərik qoşanlardan deyildi” (Ali-İmran, 67).

“İbrahim və (sonra da) Yəqub bunu (müsəlman olmağı) öz oğlanlarına vəsiyyət edib (hər biri dedi): “Ey oğlanlarım, həqiqətən, Allah sizin üçün (belə bir) din (islam dini) seçdi, siz də ancaq müsəlman olaraq ölməlisiniz!” (əl-Bəqərə, 132).

Digər tərəfdən, bəzi müfəssirlərin açıqladığı kimi Quranda “mömin” kəlməsi “qəlbən iman etmədiyi halda inanan kimi görsənməyə çalışan” (zahirən təslim olunmuşlar) haqqında da işlənir. Bəzən də “zəif imanlılar” haqqında işlənir.

“Ey iman gətirənlər! (ƏLLƏZİNƏ ƏMƏNU) Səfərə və ya müharibəyə getmiş (orada vəfat etmiş və ya öldürülmüş) qardaşları barəsində: “Əgər onlar bizim yanımızda olsaydılar, nə ölər, nə də öldürülərdilər”, - deyən kafirlər kimi olmayın! Allah bunu (bu əqidəni) onların ürəklərində bir həsrət (yarası) olsun deyə yaratdı. Halbuki, dirildən də, öldürən də Allahdır. Allah etdiyiniz əməlləri görəndir!” (Ali-İmran, 156).

“Ey iman gətirənlər! (ƏLLƏZİNƏ ƏMƏNU) Allaha və Peyğəmbərinə, Onun Öz Peyğəmbərinə endirdiyi Kitaba (Qurana) və ondan əvvəl nazil etdiyi kitablara iman gətirin (ƏMİNU)! Allaha, onun mələklərinə, kitablarına, peyğəmbərlərinə və axirət gününə inanmayan şəxs, şübhəsiz ki, (doğru yoldan) çox azmışdır” (ən-Nisa, 136).

“Ey iman gətirənlər! Sizə nə oldu ki, “Allah yolunda döyüşə çıxın!” – deyildikdə yerə yapışıb qaldınız. Yoxsa axirətdən vaz keçib dünya həyatına razı oldunuz? Halbuki dünya malı axirət yanında (axirətlə müqayisədə) yalnız cüzi bir şeydir!” (ət-Tövbə, 38).

“Ey iman gətirənlər! Allahdan qorxun və Onun peyğəmbərinə iman gətirin ki, (Allah) sizə Öz mərhəmətindən iki pay versin, sizə (qıl körpüsü üstündə) getməyiniz üçün nur bəxş etsin və sizi bağışlasın. Allah bağışlayandır, rəhm edəndir!” (əl-Hədid, 28).

Bir sözlə “mömin” həm iman edib həm də təslim olandır. Amma birinci (iman) xüsusiyyəti ilə isimləndirilmişdir. “Müslim” də iman edib özünü təslim edəndir. Amma ikinci (təslim olma) sifəti isimləndirilmişdir. Yəni, eyni iki sifətə (iman və təslim) sahib olan eyni insan bəzən bir sifəti bəzən digər sifəti ilə adlandırılır.

Bu ayələr də bu fikri təsdiqləyir.

 

“Nəhayət, (Lut qövmünü məhv etmək üçün) orada (Sədumda) olan möminləri (MU`MİNİN) çıxartdıq. Lakin orada bir evdən (Lutun ailəsindən) başqa müsəlman (MUSLİMİN) tapmadıq” (əz-Zariyat, 35-36).