| iman | იმანი | ایمان | - Mədəniyyətin qorxulu düşməni alkoqol (spirtli içki)

Dünyanın ən məşhur gigiyena alimi Prof. Hirch kitabında: «Mədəni Amerikanın 15 il müddətində apara bilmədiyi içki qadağanını İslamiyyət 14 əsr müddətində müvəffəqiyyətlə həyata keçirmiş, insanları və mədəniyyəti çox tez məhv olmaqdan xilas etmişdir. Quranda spirtli içkini qadağan edən üç ayə vardır. Birinci ayə şərhini edəcəyimiz ayədir. İkinci ayə «Nisa» surəsinin 43-cü ayəsi, üçüncü isə «Maidə» surəsinin 90-91-ci ayələridir. Bəzi təfsirçilər içki ayələrinin müəyyən dövrlərdə gəldiyi qənaətindədirlər. Bəziləri isə bu üç ayənin təməl məna baxımından heç bir fərqi olmadığını, ifadələrindəki fərqlərin isə hikmətlərə dayandığını irəli sürürlər. Bizim görüşümüz də belədir. Çünki nə bu üç ayədə, nə də hər hansı bir ayədə içkiyə icazə yoxdur. Bu ayələrdə ayrı –ayrı tərəfləri ilə içki qadağan edilmişdir. Daha doğrusu içkinin törətdiyi fəsadlar ayrı-ayrı açıqlanmışdır. Bu ayədə isə xüsusi olaraq alkoqolun maddi zərərləri dilə gətirilmişdir. Biz ayələrin zəncirvari açıqlamalarını etdiyimizə görə bu dəfə bu ayəni şərh edəcəyik.

İnsan sağlamlığına spirtli içkilərin ziyanlı təsirlərini başa düşmək üçün əvvəlcə onun bir neçə kimyəvi xüsusiyyətlərini bilmək lazımdır. Kimya elmindən məlum olduğu kimi spirt bir əritmə mayəsidir. O, xüsusilə yağları əridir. Spirtli içki qidalanma baxımından bir sintez yox, əksinə ayrılma məhsuludur. Təməl qida maddəsi olan şəkərin bakteriyalar tərəfindən udulması zamanı ortaya çıxan artıq bir kimyəvi maddədir. Bu səbəbdən də alkoqol insan orqanizmində zərərli bir kimyəvi maddə olaraq qəbul edilir. Beləliklə bəzi içki düşgünlərinin iddia etdikləri kimi alkoqol qətiyyən bir qida məhsulu deyildir. İndi də spirtli içkinin insan bədəninə göstərdiyi təsirə nəzər salaq.

a) Spirtli içkinin həzm sisteminə təsiri

Alkoqolun zərərli təsiri ağızdan başlayır. Ağızda FLOR dediyimiz xüsusi canlı bir bölgə vardır. Bu bölgə mikrobların yaşamasını yüksək səviyyədə çətinləşdirir. Alkoqol bu floru sıradan çıxardığına görə diş ətləri asan bir şəkildə mikroblanaraq diş əti iltihabına səbəb olur. Bu səbəbdən alkoqol alışqanlığı olan şəxslərdə dişlər çox tez çürüyür. Ağızdan sonra udlaq və yemək borusu gəlir. Bu iki orqan bir-birinin davamıdır. Bu orqanlar çox çətin işlər görür. Onların çox hissiyyatlı selikli qişası (mucous) vardır. Alkoqol bu iki orqanın selikli qişalarını əsassız olaraq qıcıqlandırıb dözülməz hala gətirir. Bu orqanların xərçəng xəstəliklərinə tutulmasında ən çox alkoqol məsuliyyət daşıyır. Çünki ankoloji xəstəxanalar 1980-ci ildən etibarən spirtli içkilərə qarşı mübarizələrdə çox iri addımlar atmışlar.

Spirtli içkinin mədədə həmişə qastrid əmələ gətirdiyi şübhəsizdir. Yemək borusu və udlaq xərçənglərində olduğu kimi qətiyyətlik qazanmamaqla yanaşı mədədə xərçəng xəstəliyinin əmələ gəlməsinə alkoqolun kömək etməsi qənaəti vardır. Alkoqolun çox incə kimyəvi işlər görən on iki barmaq bağırsağa çox zərərli təsiri vardır. Onun ifrazat nizamını və kimyəvi həssaslığını pozur. Alkoqol həzm sisteminin mərkəzi sayılan bu orqanı pozarkən mədəaltı vəzini də alt-üst edir. Bütün alkoqollu içki qəbul edənlərin hamısının onikibarmaq bağırsaqları və mədəaltı vəziləri xəstədir. Bu nizamsızlıq bütün bağırsaqlara təsir etdiyinə görə alkoqol qəbul edənlərdən həzm sistemi bütün nizamı qarışan bir kompüter proqramı kimidir. Alkoqolun zahiri bir faydası kimi görünən kökəlmə bu həzm sisteminin nəzarətsiz işləməsi nəticəsində yaranır. Elm arasında buna «ət basma» deyilir. Doğrudan da elədir. Çünki bu hissiyyatsız həzm sisteminin funksiyası hüceyrə arasında yağ toplamaqdan ibarətdir. Hətta bu yağ toplantısı bəzən ürək əzələlərinə də təsir edir. Ürək piy tutaraq təhlükəli xəstəliklərə yol açır. Şübhəsiz ki, alkoqol qaraciyərə ən təhlükəli təsir göstərir. Qaraciyər hər bir alkoqol molekulunu zəhər qəbul edən bir laboratoriyadır. Alkoqol qaraciyərə iki tərəfli təsir edir.

1. Qaraciyər hüceyrələri yalnız alkoqolu məhv etmək vəzifəsini yerinə yetirdiyinə görə o biri işləri görə bilmir.

2. Qaraciyərin özünə məxsus kimyəvi fəaliyyəti alkoqolun nəzarətsiz müdaxiləsiylə pozulur. Buna görə qaraciyər bir əməliyyatı bir neçə dəfə etmək məcburiyyətində qalaraq həddən artıq yorulur.

Bu təsirlər qaraciyərə fəsadlı nəticələr verir. Bunlardan ən tanınmışı məşhur qaraciyər sirrozudur. Yəni, qaraciyərin böyüyüb bərkiməsidir. Amma spirtli içki qəbul edənlər mən sirroz olmuram deyərək təsəlli tapmamalıdırlar. Daha təhlükəlisi isə alkoqolun qaraciyərin funksiyalarını tək-tək sıradan çıxararaq məhv etməsidir. Bunlardan birincisi qan dövranı üçün lazım olan maddələrin qaraciyər tərəfindən hazırlanmaması və ya bu vəzifənin tam sıradan çıxmasıdır. Buna görə də bütün spirtli içki qəbul edənlərin qanı aşağıdır. Üz damarlarının genişlənməsi səbəbindən üzləri qanlı görünsə də, ümumilikdə sümük ilikləri sıradan çıxmışdır.

Yenə alkoqollu içkilər içən şəxslərdə müdafiə (qorunma) maddəsi lazım olan qədər hazırlanmaz (müxtəlif qlobulinlər, xüsusilə immunoqlobulinlər). Buna görə belə adamların xəstəliyə dözümləri olmur. Alkoqol bəzən qaraciyəri elə sürətlə iflasa uğradır ki, bu da insanın ölməsinə səbəb olur.

b) Spirtli içkinin qan dövranına təsiri

Alkoqol, qan dövranında həm qaraciyər, həm də ürək əzələsinə etdiyi təsir baxımından iki tərəflidir. Qandakı yağlı qidaların istifadəsində başlıca rolu oynayan qaraciyərin zəifləməsi damarların sərtləşməsinə və təzyiqin artmasına səbəb olur. Digər tərəfdən spirtli içki qan dövranını olduqca çox sürətləndirərək ürəyi yorur. Ayrıca alkoqol ürəkdə piy əmələ gətirir və sinir sisteminə etdiyi təsir yolu ilə ürəkdə ciddi fəsadlar yaradır. Spirtli içki qəbul edənlərin çoxunun qaraciyər sirrozu və yaxud ürək çatışmamazlığından öldüyü məlumdur. Yenə də alkoqolun faydası görünən bəzi spirtli içki düşgünləri iddia edirlər ki, guya az miqdarda viski qəbul etmək ürək spazmalarına yaxşı təsir göstərir. Amma bu elmi baxımından öz təsdiqini tapmamışdır. Tibbi kitablarda buna aid heç bir tövsiyə yoxdur. Amma çox heyif ki, bunu tibbi bir qeyd hesab edənlər də mövcuddur. Qan dövranının son bölməsi sayılan böyrək də alkoqolun təsirindən çox zərər görür. Çünki böyrəklər süzmə prosesini çox həssas kimyəvi əməliyyatlarla həyata keçirir. Alkoqol böyrəklərin bu həssas süzmə əməliyyatlarını da alt-üst edir. Xüsusilə az miqdarda alkoqol qəbulu bu əməliyyatları daha da pozur. Şübhəsiz ki, gündəlik pivə içənlərin böyrəkləri xəstədir.Bədənin ən önəmli sistemlərindən biri olan ağ qan damarları da alkoqoldan ziyan çəkir. Çünki bu sistemin quruluşunda yağ birləşmələri çox önəmli bir yerə malikdir. Spirtli içkinin bu yağ birləşmələrinə olan zərərli təsiri bu heyrətamiz müdafiə sistemini sıradan çıxarır.

s) Spirtli içkinin sinir sisteminə təsiri

Alkoqol qalın yağ qatları ilə müdafiə olunan sinir sisteminin hüceyrə qılafını aşaraq sistemin elektirik əlaqələrini pozur. Bu təsir iki formada özünü göstərir. Bunlardan birinci sərxoşluq dediyimiz ani təsirdir. Amma bundan da təhlükəli olan xroniki təsirdir. Alkoqol zaman keçdikcə sinir sistemini məhv edərək onda saymaqla qurtarmayan xəstəliklər yaradır. Üstəlik bunun sərxoşluq saydığımız ani təsiri hiss olunmasa da, öz xroniki təsirini göstərir. Buna görə də bəzilərinin «mən sərxoş olmuram» iddiası tamamilə boş bir təsəllidir. Bu təsir gənc və uşaq yaşlarında çox ciddidir. Alkoqol sinir sistemində polinevrit, içki huşsuzluğu, korsakof sindromu kimi bilinən xəstəliklərdən başqa həm də müalicəsi mümkün olmayan sinir xəstəlikləri yaradır. Huşsuzluq və əllərdəki titrəmələr bu məhv olmadan xəbər verir.

d) Spirtli içkinin sonrakı nəsilə etdiyi təsirlər

Spirtli içki yağ əridici gücü ilə cinsi hüceyrələrə keçərək onda müalicəsi mümkün olmayan fəsadlar törədir. Gələcək nəsillərdə əqli zəiflik, əzələ çatışmamazlığı sübut edilmiş misallardır. Aparılan bir çox araşdırmalar nəticəsində aydın olmuşdur ki, ruhi xəstələrin bir çoxlarının valideynləri spirtli içki qəbul edirlər. Alkoqolun yumurta hüceyrəsini daha tez məhv etdiyi müşahidə edilmişdir. Ona görə də spirtli içkilərə mübtəla olan anaların uşaqlarında həmişə bir irsiyyət (nəsilə çəkmək) xəstəliyi görünür.

e) Spirtli içkinin psixososial təsirləri

Cəmiyyət baxımından alkoqolun nə qədər zərərli olduğu bilinir. Biz ən vaciblərini qeyd etmək istəyirik:

1. Həssaslıq (və yaxud dəymədüşər) səbəbiylə cəmiyyətin fərdlərini həmişə dava-dalaşa sürükləyir.

2. Ailə dağılmaları, boşanmalar, topluma zidd uşaqlar bütün cəmiyyəti sarsıdır.

3. Alkoqolun verdiyi halsızlıq, tənbəllik, iş gücünü azaltmaqla cəmiyyətin istehsal gücünü zəiflədir.

4. Cəmiyyətin fərdləri içində bir laqeydlik yaradır. Bunun nəticəsində milli qayğılar, birlik və cəmiyyətdəki dərdlərə qarşı dözüm gücü yox olur.Bu dörd maddə qərbli sosioloqları elə bir dərəcədə narahat etmişdir ki, spirtli içkilərin çoxaldığında milli şüurların çökəcəyindən duyduqları qorxuları bütün dövlət orqanlarına çatdırmışdılar. Müqəddəs kitabımız Qurani-Kərim cəmiyyəti gəmirən bu dərdi kəsib atmış, əsrlər boyu toplumu bu xəstəlikdən qorumuşdur.